Υπάρχουν βιβλία που τα διαβάζουμε, τα κλείνουμε και τα τοποθετούμε στη βιβλιοθήκη.

Και υπάρχουν κάποια άλλα που, χωρίς να το καταλάβουμε αμέσως, μένουν μέσα μας.

Επιστρέφουμε στις σκέψεις τους χρόνια αργότερα. Θυμόμαστε μια ιδέα τους όταν περνάμε μια δύσκολη περίοδο. Βλέπουμε διαφορετικά έναν άνθρωπο, μια σχέση ή ακόμη και τον ίδιο μας τον εαυτό.

Για μένα, ένα τέτοιο βιβλίο είναι το «Να ζεις, ν’ αγαπάς και να μαθαίνεις» του Leo Buscaglia.

Ένα βιβλίο που με έχει βοηθήσει πολύ.

Όχι επειδή υπόσχεται ότι θα εξαφανίσει τα προβλήματα της ζωής. Ούτε επειδή προσφέρει μια έτοιμη συνταγή ευτυχίας.

Αλλά επειδή σε καλεί να ξανασκεφτείς κάτι πολύ πιο βασικό:

Πώς θέλεις πραγματικά να ζήσεις;

Ποιος ήταν ο Leo Buscaglia;

Ο Leo F. Buscaglia ήταν Αμερικανός καθηγητής, συγγραφέας και ομιλητής, γνωστός κυρίως για το έργο του γύρω από την αγάπη, την ανθρώπινη επικοινωνία και τις σχέσεις.

Δεν αντιμετώπιζε την αγάπη σαν μια αφηρημένη, ρομαντική έννοια.

Τη θεωρούσε κάτι που μαθαίνεται, καλλιεργείται και εκφράζεται μέσα από τον τρόπο που ζούμε με τους άλλους.

Το βιβλίο «Να ζεις, ν’ αγαπάς και να μαθαίνεις» αποτελεί συλλογή ομιλιών του και γι’ αυτό έχει έναν ιδιαίτερο τόνο.

Δεν μοιάζει να διαβάζεις έναν καθηγητή που σου παραδίδει μάθημα.

Μοιάζει περισσότερο να ακούς έναν άνθρωπο να σου μιλά.

Να διηγείται ιστορίες.

Να κάνει ερωτήσεις.

Να γελά.

Και ξαφνικά, μέσα σε μια απλή ιστορία, να σου αφήνει μια σκέψη που μπορεί να μείνει μαζί σου για χρόνια.

Να ζεις

Ακούγεται αυτονόητο.

Είμαστε ζωντανοί, άρα ζούμε.

Ή μήπως όχι πάντα;

Μπορεί κάποιος να περάσει ένα μεγάλο μέρος της ζωής του περιμένοντας.

Να τελειώσει η δύσκολη περίοδος.

Να έρθει η κατάλληλη στιγμή.

Να έχει περισσότερα χρήματα.

Να αλλάξει δουλειά.

Να τον αγαπήσει κάποιος.

Να φύγουν τα προβλήματα.

Και τότε, υποτίθεται, θα αρχίσει επιτέλους να ζει.

Μόνο που η ζωή δεν περιμένει μαζί μας.

Ένα από τα σημαντικότερα μηνύματα που μπορεί κανείς να πάρει από τον Buscaglia είναι ότι η ζωή δεν είναι πρόβα για κάτι που θα συμβεί αργότερα.

Συμβαίνει τώρα.

Με τις ατέλειές της.

Με τις δυσκολίες της.

Με τις μικρές στιγμές της που συχνά περνούν απαρατήρητες επειδή κοιτάμε διαρκώς το επόμενο.

Ένα φαγητό με ανθρώπους που αγαπάμε.

Ένας περίπατος.

Ένα ζώο που έρχεται να καθίσει δίπλα μας.

Ένα τηλεφώνημα.

Ένα ηλιοβασίλεμα.

Μια συζήτηση που δεν είχαμε προγραμματίσει.

Η ζωή αποτελείται σε μεγάλο βαθμό από αυτές τις φαινομενικά μικρές στιγμές.

Κι αν περιμένουμε συνεχώς κάτι «μεγάλο» για να νιώσουμε ότι ζούμε, μπορεί να χάσουμε ένα τεράστιο μέρος της.

Να αγαπάς

Η λέξη «αγάπη» χρησιμοποιείται τόσο συχνά ώστε μερικές φορές χάνει το βάρος της.

Για τον Buscaglia όμως η αγάπη δεν είναι απλώς ένα συναίσθημα που μας συμβαίνει.

Είναι κάτι που κάνουμε.

Φαίνεται στον τρόπο με τον οποίο ακούμε κάποιον.

Στον χρόνο που του δίνουμε.

Στο ενδιαφέρον.

Στην τρυφερότητα.

Στην ειλικρίνεια.

Στο αν είμαστε πραγματικά παρόντες όταν ο άλλος βρίσκεται απέναντί μας.

Και υπάρχει μια φράση μέσα στο βιβλίο που μου είχε μείνει για χρόνια:

«Είπες πως είμαι αόρατη κι εύκολα με ξεχνούν. Γιατί όμως χρησιμοποίησες τη ζωή μου για να νιώσεις σημαντικός;»

Ίσως επειδή μέσα σε ελάχιστες λέξεις λέει κάτι εξαιρετικά δύσκολο για τις ανθρώπινες σχέσεις.

Μερικές φορές ένας άνθρωπος μπορεί να μας κάνει να αισθανόμαστε ασήμαντοι και την ίδια στιγμή να χρειάζεται την παρουσία μας για να επιβεβαιώσει τη δική του αξία.

Να μας μειώνει αλλά να μην αντέχει να μας χάσει.

Να μας θεωρεί δεδομένους αλλά να στηρίζει πάνω μας ένα μέρος της εικόνας που έχει για τον εαυτό του.

Και τότε γεννιέται ένα πολύ ουσιαστικό ερώτημα:

Αγαπάμε πραγματικά έναν άνθρωπο ή αγαπάμε αυτό που μας κάνει να αισθανόμαστε για τον εαυτό μας;

Η αγάπη δεν θα έπρεπε να μετατρέπει τον άλλον σε εργαλείο επιβεβαίωσης.

Δεν αγαπάμε κάποιον για να αποδείξουμε ότι είμαστε σημαντικοί.

Δεν τον κρατάμε μικρό για να νιώθουμε εμείς μεγαλύτεροι.

Δεν του αφαιρούμε τη φωνή για να ακούγεται δυνατότερα η δική μας.

Η ώριμη αγάπη αφήνει τον άλλο άνθρωπο να υπάρχει ολόκληρος.

Και αφήνει χώρο και σε εμάς να υπάρχουμε ολόκληροι.

Γι’ αυτό και η αγάπη δεν σημαίνει να χάνουμε τον εαυτό μας.

Δεν σημαίνει ότι πρέπει να ανεχόμαστε τα πάντα.

Δεν σημαίνει να καταργούμε τα όριά μας.

Δεν σημαίνει να μένουμε σε σχέσεις που μας καταστρέφουν.

Η πραγματική αγάπη δεν χρειάζεται έναν άνθρωπο μικρότερο για να αισθανθεί κάποιος μεγαλύτερος.

Να μαθαίνεις

Ίσως αυτό είναι το κομμάτι του τίτλου που αρχικά φαίνεται λιγότερο εντυπωσιακό.

Κι όμως, είναι ίσως το κλειδί για τα υπόλοιπα.

Γιατί ο άνθρωπος που σταματά να μαθαίνει αρχίζει, με έναν τρόπο, να κλείνει.

Και μάθηση δεν είναι μόνο τα βιβλία, τα πτυχία και οι γνώσεις.

Μαθαίνουμε όταν αναγνωρίζουμε ότι κάναμε λάθος.

Μαθαίνουμε όταν αλλάζουμε γνώμη.

Μαθαίνουμε από έναν άνθρωπο που σκέφτεται διαφορετικά από εμάς.

Μαθαίνουμε όταν μια σχέση τελειώνει.

Μαθαίνουμε όταν αποτυγχάνουμε.

Μαθαίνουμε όταν ανακαλύπτουμε ότι κάτι που πιστεύαμε για χρόνια δεν ήταν τελικά αλήθεια.

Η αλλαγή δεν είναι πάντα ευχάριστη.

Μερικές φορές γκρεμίζει βεβαιότητες που μας έκαναν να αισθανόμαστε ασφαλείς.

Όμως ακριβώς εκεί βρίσκεται η εξέλιξη.

Στο να μπορούμε να πούμε:

«Δεν είμαι υποχρεωμένος να είμαι αύριο ακριβώς ο άνθρωπος που ήμουν χθες.»

Δεν χρειάζεται να είσαι τέλειος για να αξίζεις αγάπη

Ένα από τα πιο ανθρώπινα στοιχεία του Buscaglia είναι η αποδοχή της ατέλειας.

Έχουμε μάθει να συγκρίνουμε συνεχώς τον εαυτό μας.

Με τους άλλους.

Με την εικόνα που δείχνουν οι άλλοι.

Με αυτό που θεωρεί η κοινωνία επιτυχία.

Με αυτό που πιστεύαμε ότι θα είχαμε καταφέρει μέχρι μια συγκεκριμένη ηλικία.

Και μέσα σε όλο αυτό μπορεί να ξεχάσουμε ότι ένας άνθρωπος δεν είναι ένα βιογραφικό επιτυχιών και αποτυχιών.

Δεν χρειάζεται να είμαστε τέλειοι για να είμαστε πολύτιμοι.

Ούτε χρειάζεται πρώτα να διορθώσουμε τα πάντα πάνω μας και μετά να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να ζήσει.

Η προσωπική εξέλιξη δεν ξεκινά από την απέχθεια προς αυτό που είμαστε.

Ξεκινά από την αναγνώρισή του.

Ο φόβος να δείξουμε ποιοι πραγματικά είμαστε

Πολλές φορές δεν φοβόμαστε τόσο ότι οι άλλοι δεν θα μας αγαπήσουν.

Φοβόμαστε ότι αν μας γνωρίσουν πραγματικά, τότε δεν θα μας αγαπήσουν.

Κι έτσι παρουσιάζουμε ασφαλέστερες εκδοχές του εαυτού μας.

Λέμε αυτό που περιμένουν.

Κρύβουμε ό,τι θεωρούμε αδυναμία.

Προσπαθούμε να ταιριάξουμε.

Μόνο που έτσι δημιουργείται ένα παράδοξο.

Μπορεί να μας αγαπούν άνθρωποι γύρω μας και εμείς να εξακολουθούμε να αισθανόμαστε μόνοι, επειδή μέσα μας αναρωτιόμαστε αν αγαπούν εμάς ή την εικόνα που τους δείχνουμε.

Η ουσιαστική ανθρώπινη επαφή απαιτεί κάποιο βαθμό ευαλωτότητας.

Και αυτό πάντα περιέχει ρίσκο.

Αλλά σχεδόν κάθε αληθινή σχέση περιέχει ρίσκο.

Οι άνθρωποι χρειάζονται ανθρώπους

Ζούμε σε μια εποχή με περισσότερους τρόπους επικοινωνίας από ποτέ.

Και παρ’ όλα αυτά η πραγματική ανθρώπινη επαφή δεν είναι αυτονόητη.

Μπορούμε να ανταλλάξουμε εκατό μηνύματα και να μην έχουμε κάνει ούτε μία πραγματική συζήτηση.

Μπορούμε να γνωρίζουμε τι έφαγε κάποιος, πού ταξίδεψε και τι αγόρασε χωρίς να έχουμε ιδέα αν είναι καλά.

Πίσω από μεγάλο μέρος της σκέψης του Buscaglia υπάρχει μια πολύ απλή ιδέα:

Ο άνθρωπος χρειάζεται να αισθάνεται ότι τον βλέπουν.

Ότι κάποιος τον ακούει.

Ότι υπάρχει για κάποιον άλλον.

Όχι σαν ρόλος.

Όχι σαν χρησιμότητα.

Όχι σαν κάποιος που βρίσκεται εκεί για να καλύπτει τις ανάγκες των άλλων.

Αλλά σαν άνθρωπος.

Να μην αναβάλλουμε όσα έχουν πραγματική σημασία

Υπάρχουν δύο λέξεις που θεωρούμε συχνά ότι έχουμε άπειρο χρόνο να πούμε:

«Σ’ αγαπώ.»

Και άλλες δύο:

«Συγγνώμη.»

Κι ακόμη δύο:

«Σε χρειάζομαι.»

Υποθέτουμε ότι θα υπάρξει αύριο.

Ότι θα τηλεφωνήσουμε αργότερα.

Ότι κάποια στιγμή θα τα βρούμε.

Ότι θα επισκεφθούμε εκείνον τον άνθρωπο την επόμενη εβδομάδα.

Συνήθως πράγματι υπάρχει χρόνος.

Όχι όμως πάντα.

Και ίσως μία από τις πιο ουσιαστικές ιδέες που αφήνει ένα βιβλίο σαν αυτό είναι ότι δεν χρειάζεται να περιμένουμε μια απώλεια για να καταλάβουμε την αξία μιας παρουσίας.

Τα λουλούδια έχουν μεγαλύτερη αξία όταν μπορεί ακόμη να τα μυρίσει εκείνος στον οποίο τα προσφέρουμε.

Η αποτυχία δεν είναι ταυτότητα

Κάναμε κάτι που δεν πέτυχε.

Δεν σημαίνει ότι είμαστε αποτυχημένοι.

Μια σχέση απέτυχε.

Μια δουλειά χάθηκε.

Μια επιλογή αποδείχθηκε λανθασμένη.

Κάποιος μας απέρριψε.

Κάναμε λάθος.

Αυτά είναι γεγονότα της ζωής, όχι ο ορισμός μας.

Η δυνατότητα να μαθαίνουμε σημαίνει ακριβώς ότι μια αποτυχία μπορεί να μετατραπεί σε πληροφορία.

Τι δεν λειτούργησε;

Τι δεν είδα;

Τι θα έκανα διαφορετικά;

Τι έμαθα για τον εαυτό μου;

Δεν είναι πάντα εύκολο να κάνουμε αυτές τις ερωτήσεις όταν πονάμε.

Αλλά κάποιες από τις μεγαλύτερες αλλαγές στη ζωή αρχίζουν όταν σταματάμε να ρωτάμε μόνο «γιατί μου συνέβη;» και αρχίζουμε σιγά σιγά να ρωτάμε και «τι μπορώ να κάνω από εδώ και πέρα;»

Η ευτυχία δεν σημαίνει μια ζωή χωρίς πόνο

Ένα βιβλίο που μιλά τόσο πολύ για αγάπη και ζωή θα μπορούσε πολύ εύκολα να γίνει υπερβολικά αισιόδοξο.

Όμως η ζωή δεν είναι συνεχής χαρά.

Υπάρχουν απώλειες.

Ασθένειες.

Απογοητεύσεις.

Μοναξιά.

Φόβος.

Πράγματα που δεν διορθώνονται επειδή αποφασίσαμε να «σκεφτόμαστε θετικά».

Το σημαντικό είναι κάτι διαφορετικό.

Να μη θεωρούμε ότι επειδή υπάρχει πόνος δεν υπάρχει ταυτόχρονα και ζωή.

Μπορούμε να πονάμε και να αγαπάμε.

Να φοβόμαστε και να συνεχίζουμε.

Να θρηνούμε και κάποια στιγμή να γελάσουμε ξανά χωρίς να προδίδουμε αυτό που χάσαμε.

Η ζωή χωρά περισσότερα από ένα συναισθήματα ταυτόχρονα.

Γιατί ένα βιβλίο γραμμένο πριν από δεκαετίες εξακολουθεί να μιλά στους ανθρώπους;

Ίσως γιατί άλλαξε η τεχνολογία, αλλά όχι τόσο πολύ οι βασικές μας ανάγκες.

Θέλουμε ακόμη να μας αγαπούν.

Φοβόμαστε ακόμη την απόρριψη.

Αμφιβάλλουμε για τον εαυτό μας.

Χάνουμε ανθρώπους.

Ερωτευόμαστε.

Αποτυγχάνουμε.

Ξαναρχίζουμε.

Ψάχνουμε κάποιο νόημα σε όλα αυτά.

Και προσπαθούμε, ο καθένας με τον τρόπο του, να καταλάβουμε πώς γίνεται αυτή η παράξενη δουλειά που ονομάζεται ζωή.

Ένα βιβλίο που δεν σου λέει πώς να ζήσεις

Ίσως αυτός είναι ένας από τους λόγους που το βιβλίο με έχει βοηθήσει τόσο.

Δεν ένιωσα ότι κάποιος μου έδινε μια λίστα με οδηγίες και μου έλεγε:

«Κάνε αυτά και θα είσαι ευτυχισμένος.»

Περισσότερο ένιωσα ότι μου έθετε ερωτήσεις.

Αγαπώ πραγματικά τους ανθρώπους μου ή θεωρώ ότι θα είναι πάντα εκεί;

Δείχνω όσα αισθάνομαι;

Φοβάμαι τόσο πολύ ένα λάθος ώστε αποφεύγω να δοκιμάσω;

Ακούω τους ανθρώπους ή απλώς περιμένω να έρθει η σειρά μου να μιλήσω;

Δέχομαι ότι αλλάζω;

Επιτρέπω στους άλλους να αλλάξουν;

Ζω τη ζωή που έχω ή περιμένω διαρκώς μια διαφορετική;

Και κυρίως:

Τι κάνω με τον χρόνο που μου δόθηκε;

Να ζεις. Να αγαπάς. Να μαθαίνεις.

Τρεις πολύ απλές φράσεις.

Και ίσως μια ολόκληρη φιλοσοφία ζωής.

Να ζεις, αντί να περιμένεις διαρκώς να αρχίσει η ζωή.

Να αγαπάς, όχι μόνο με λόγια αλλά με παρουσία, φροντίδα και πράξεις.

Και να θυμάσαι πως αγάπη δεν σημαίνει να χρησιμοποιείς τη ζωή κάποιου άλλου για να αισθανθείς εσύ σημαντικός.

Να μαθαίνεις, ώστε τα λάθη, οι αλλαγές και ακόμη και οι δύσκολες εμπειρίες να μη περνούν από τη ζωή σου χωρίς να αφήνουν κάτι πίσω τους.

Δεν θα μπορέσουμε να ελέγξουμε όλα όσα θα μας συμβούν.

Θα χάσουμε πράγματα που θέλαμε να κρατήσουμε.

Θα κάνουμε λάθη.

Θα απογοητευτούμε από ανθρώπους και άνθρωποι θα απογοητευτούν από εμάς.

Θα αλλάξουμε.

Αλλά ανάμεσα σε όλα αυτά υπάρχει κάτι που παραμένει δικό μας:

ο τρόπος με τον οποίο επιλέγουμε να συναντήσουμε τη ζωή.

Κι αν έπρεπε να κρατήσω κάτι από αυτό το βιβλίο, θα ήταν ίσως αυτό:

Δεν χρειάζεται να περιμένουμε να γίνουν όλα τέλεια για να αρχίσουμε να ζούμε.

Η ζωή βρίσκεται ήδη εδώ.

Στους ανθρώπους μας.

Στα πράγματα που ακόμη μπορούμε να μάθουμε.

Στην αγάπη που μπορούμε ακόμη να δώσουμε.

Να ζεις. Να αγαπάς. Να μαθαίνεις.

Και μετά, να συνεχίζεις.