Η παιδική ηλικία είναι η περίοδος κατά την οποία μπαίνουν τα θεμέλια για πολλές από τις συνήθειες, τις συμπεριφορές και τις δεξιότητες που θα συνοδεύσουν έναν άνθρωπο αργότερα στη ζωή του. Η άσκηση έχει σημαντική θέση σε αυτή τη διαδικασία, όχι μόνο επειδή βοηθά το σώμα να αναπτυχθεί και να δυναμώσει, αλλά και επειδή μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη συναισθηματική και κοινωνική ανάπτυξη ενός παιδιού.
Και κάπου εδώ τα ομαδικά αθλήματα αποκτούν μια ξεχωριστή αξία.
Όταν ένα παιδί μπαίνει για πρώτη φορά σε ένα γήπεδο ποδοσφαίρου, μπάσκετ, βόλεϊ, χάντμπολ ή οποιουδήποτε άλλου ομαδικού αθλήματος, δεν μαθαίνει μόνο να χειρίζεται μια μπάλα, να κάνει μια πάσα ή να ακολουθεί τους κανόνες ενός παιχνιδιού.
Μαθαίνει να συνεργάζεται. Να περιμένει. Να μοιράζεται. Να ακούει. Να αποδέχεται την ήττα και να χαίρεται μια επιτυχία μαζί με άλλους.
Και, κυρίως, αρχίζει να ανακαλύπτει κάτι που ξεπερνά τα όρια του αθλητισμού:
ότι δεν χρειάζεται να τα καταφέρνει πάντα μόνο του.
Τα ομαδικά αθλήματα συνδυάζουν κίνηση, παιχνίδι, επικοινωνία και κοινωνικοποίηση και μπορούν να αποτελέσουν ένα μικρό «σχολείο ζωής», μέσα στο οποίο πολλά σημαντικά πράγματα μαθαίνονται όχι μέσα από συμβουλές, αλλά μέσα από την ίδια την εμπειρία.
Μαθαίνουν να συνεργάζονται
Σε ένα ομαδικό άθλημα κανείς δεν μπορεί πραγματικά να παίζει μόνος του.
Ακόμη και το παιδί με τις μεγαλύτερες ικανότητες χρειάζεται τους συμπαίκτες του. Πρέπει κάποια στιγμή να δώσει την μπάλα, να περιμένει τη σειρά του, να ακολουθήσει μια κοινή τακτική, να ακούσει τους άλλους και να βοηθήσει όταν κάποιος δυσκολεύεται.
Για έναν ενήλικα όλα αυτά μπορεί να φαίνονται αυτονόητα. Για ένα μικρό παιδί όμως αποτελούν σημαντικά μαθήματα κοινωνικής ζωής.
Μέσα στην ομάδα αρχίζει να αντιλαμβάνεται ότι δεν περιστρέφονται όλα γύρω από το ίδιο και ότι ένας κοινός στόχος απαιτεί συνεργασία.
Με έναν τρόπο, το γήπεδο γίνεται μια μικρή πρόβα της κοινωνίας.
Καταλαβαίνουν ότι δεν χρειάζεται πάντα να είναι «ο καλύτερος»
Τα παιδιά μεγαλώνουν σε έναν κόσμο γεμάτο συγκρίσεις.
Ποιος πήρε τον καλύτερο βαθμό; Ποιος τρέχει πιο γρήγορα; Ποιος έχει περισσότερες επιτυχίες; Ποιος είναι «ο καλύτερος»;
Μια σωστά οργανωμένη αθλητική ομάδα μπορεί να τους δείξει μια διαφορετική πραγματικότητα.
Δεν χρειάζεται όλοι να είναι πρώτοι σε όλα.
Ένα παιδί μπορεί να είναι γρήγορο, ένα άλλο να αντιλαμβάνεται καλύτερα το παιχνίδι, ένα τρίτο να είναι δυνατό στην άμυνα και κάποιο άλλο να έχει την ικανότητα να ενθαρρύνει τους συμπαίκτες του όταν τα πράγματα δυσκολεύουν.
Όλοι μπορούν να έχουν έναν ρόλο.
Και αυτό βοηθά το παιδί να καταλάβει ότι η αξία του δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το αν βρίσκεται στην πρώτη θέση.
Μαθαίνουν να χάνουν χωρίς να τα παρατούν
Ίσως ένα από τα σημαντικότερα μαθήματα που μπορεί να δώσει ο αθλητισμός σε ένα παιδί είναι ότι δεν κερδίζουμε πάντα.
Στη ζωή υπάρχουν αποτυχίες, απογοητεύσεις και στιγμές κατά τις οποίες, όσο κι αν προσπαθήσαμε, κάποιος άλλος τα κατάφερε καλύτερα.
Μέσα στον αθλητισμό το παιδί μπορεί να γνωρίσει αυτή την εμπειρία σε ένα ασφαλές και ελεγχόμενο περιβάλλον.
Η ομάδα έχασε.
Το παιδί στενοχωρήθηκε.
Μπορεί να θύμωσε ή ακόμη και να έκλαψε.
Όμως λίγες ημέρες αργότερα έρχεται ξανά η προπόνηση.
Ξαναμπαίνει στο γήπεδο. Ξαναπαίζει. Ξαναπροσπαθεί.
Και σιγά σιγά μαθαίνει ένα μάθημα που θα του χρειαστεί πολλές φορές μεγαλώνοντας:
μια ήττα δεν είναι το τέλος της ιστορίας.
Μαθαίνουν όμως και να κερδίζουν σωστά
Το να μάθει ένα παιδί να διαχειρίζεται τη νίκη είναι εξίσου σημαντικό με το να μάθει να αποδέχεται την ήττα.
Η νίκη δεν θα πρέπει να σημαίνει κοροϊδία προς τον αντίπαλο ή αίσθηση ανωτερότητας.
Ένας σωστός προπονητής μπορεί να διδάξει στα παιδιά ότι μετά τον αγώνα χαιρετάμε τον αντίπαλο είτε κερδίσαμε είτε χάσαμε.
Γιατί χωρίς τον αντίπαλο δεν θα υπήρχε παιχνίδι.
Πίσω από μια τόσο απλή κίνηση κρύβεται ένα πολύ μεγαλύτερο μάθημα:
μπορούμε να ανταγωνιζόμαστε κάποιον και ταυτόχρονα να τον σεβόμαστε.
Δημιουργούν φιλίες έξω από το σχολικό περιβάλλον
Για πολλά μικρά παιδιά το σχολείο αποτελεί σχεδόν ολόκληρο τον κοινωνικό τους κόσμο.
Αν ένα παιδί δυσκολεύεται να ενταχθεί στην τάξη ή δεν έχει βρει ακόμη φίλους με τους οποίους αισθάνεται ότι ταιριάζει, μια αθλητική ομάδα μπορεί να του ανοίξει έναν εντελώς διαφορετικό κύκλο.
Ξαφνικά βρίσκεται μαζί με παιδιά από διαφορετικά σχολεία, οικογένειες και περιβάλλοντα.
Και έχουν ήδη κάτι κοινό: την ομάδα τους.
Δεν χρειάζεται να αναζητήσουν από το μηδέν ένα θέμα για να επικοινωνήσουν. Προπονούνται μαζί, παίζουν, ταξιδεύουν, πανηγυρίζουν, απογοητεύονται και μοιράζονται εμπειρίες.
Κάπως έτσι μπορούν να δημιουργηθούν φιλίες που σε αρκετές περιπτώσεις ξεπερνούν τα όρια του γηπέδου.
Μπορούν να βοηθήσουν ακόμη και τα πιο ντροπαλά παιδιά
Για ένα ντροπαλό ή πιο εσωστρεφές παιδί, το να πλησιάσει μόνο του μια παρέα και να προσπαθήσει να ενταχθεί μπορεί να είναι δύσκολο.
Μέσα σε μια ομάδα όμως το πρώτο εμπόδιο έχει ήδη αφαιρεθεί.
Η δραστηριότητα υπάρχει.
Ο προπονητής οργανώνει ασκήσεις, δημιουργεί ζευγάρια και μικρές ομάδες, αλλάζει τις συνθέσεις και δίνει στα παιδιά συνεχείς αφορμές να επικοινωνήσουν.
Έτσι οι σχέσεις μπορούν να αναπτυχθούν περισσότερο φυσικά, χωρίς το παιδί να αισθάνεται ότι πρέπει να αποδείξει πως είναι κοινωνικό ή δημοφιλές.
Χτίζουν αυτοπεποίθηση μέσα από πραγματικές κατακτήσεις
Η αυτοπεποίθηση δεν δημιουργείται μόνο όταν επαναλαμβάνουμε σε ένα παιδί ότι είναι υπέροχο.
Γίνεται πολύ πιο σταθερή όταν το ίδιο βλέπει την πρόοδό του.
«Χθες δεν μπορούσα να το κάνω. Σήμερα μπορώ.»
Η πρώτη σωστή πάσα.
Το πρώτο καλό σερβίς.
Η πρώτη φορά που κατάφερε να τρέξει περισσότερο.
Η στιγμή που ο προπονητής αναγνώρισε την προσπάθειά του.
Η πρώτη φορά που ένιωσε ότι η δική του ενέργεια βοήθησε πραγματικά την ομάδα.
Αυτές οι μικρές καθημερινές κατακτήσεις δημιουργούν μια αυτοπεποίθηση που βασίζεται σε κάτι πραγματικό: στην προσπάθεια, στην επιμονή και στην προσωπική βελτίωση.
Μαθαίνουν τι σημαίνει υπευθυνότητα
Όταν ένα παιδί ανήκει σε μια ομάδα, αρχίζει σταδιακά να καταλαβαίνει ότι οι επιλογές του επηρεάζουν και άλλους ανθρώπους.
Υπάρχει ώρα προπόνησης.
Υπάρχει εξοπλισμός που πρέπει να έχει μαζί του.
Υπάρχουν οδηγίες που πρέπει να ακούσει.
Υπάρχουν συμπαίκτες που βασίζονται ο ένας στον άλλο.
Φυσικά κανείς δεν περιμένει στρατιωτική πειθαρχία από ένα παιδί έξι ή επτά ετών.
Μέσα από το παιχνίδι όμως αρχίζει να καλλιεργείται με φυσικό τρόπο η συνέπεια και η αίσθηση ευθύνης απέναντι στους άλλους.
Κινούνται χωρίς να αισθάνονται ότι «κάνουν γυμναστική»
Τα παιδιά έχουν ανάγκη από κίνηση.
Να τρέξουν, να πηδήξουν, να αλλάξουν κατεύθυνση, να ισορροπήσουν, να πετάξουν και να πιάσουν μια μπάλα, να χρησιμοποιήσουν το σώμα τους.
Ένα από τα μεγάλα πλεονεκτήματα των ομαδικών αθλημάτων είναι ότι μετατρέπουν αυτή την κίνηση σε παιχνίδι.
Το παιδί δεν κοιτάζει το ρολόι περιμένοντας να τελειώσει μια άσκηση.
Κυνηγά την μπάλα.
Τρέχει προς έναν συμπαίκτη.
Προσπαθεί να προλάβει μια φάση.
Γελάει, πέφτει, σηκώνεται και ξανατρέχει.
Έτσι, μέσα από το παιχνίδι, καλλιεργεί τη φυσική του κατάσταση, τον συντονισμό των κινήσεων, την ισορροπία και τον καλύτερο έλεγχο του σώματός του.
Αφήνουν για λίγο στην άκρη τις οθόνες
Τα σημερινά παιδιά μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον όπου οι οθόνες βρίσκονται παντού.
Κινητά τηλέφωνα, tablet, υπολογιστές, τηλεοράσεις και ηλεκτρονικά παιχνίδια διεκδικούν καθημερινά ένα μεγάλο μέρος της προσοχής τους.
Στο γήπεδο όμως υπάρχει κάτι άλλο.
Ένας πραγματικός άνθρωπος απέναντί τους.
Ένας συμπαίκτης που ζητά την μπάλα.
Ένας αντίπαλος που κινείται.
Μια φάση που αλλάζει μέσα σε δευτερόλεπτα.
Μια ομάδα που περιμένει την αντίδρασή τους.
Για εκείνο το διάστημα το παιδί δεν παρακολουθεί απλώς κάτι να συμβαίνει σε μια οθόνη. Είναι το ίδιο μέρος όσων συμβαίνουν.
Μαθαίνουν να επικοινωνούν
«Εδώ!»
«Δώσε μου την μπάλα!»
«Μπράβο!»
«Πάμε ξανά!»
Λίγες, απλές λέξεις. Κι όμως, πίσω τους βρίσκεται μια συνεχής διαδικασία επικοινωνίας.
Μέσα στο παιχνίδι το παιδί μαθαίνει να ζητά, να ακούει, να εξηγεί, να αντιδρά, να ενθαρρύνει και να συνεργάζεται.
Θα υπάρξουν και διαφωνίες.
Και αυτό είναι μέρος της διαδικασίας.
Γιατί το σημαντικό δεν είναι να μη διαφωνήσει ποτέ με κάποιον, αλλά να μάθει ότι μπορεί να διαφωνήσει και μετά να συνεχίσει να παίζει και να συνεργάζεται μαζί του.
Πρόκειται για δεξιότητες που θα του φανούν χρήσιμες πολύ μετά το τελευταίο σφύριγμα ενός αγώνα.
Νιώθουν ότι ανήκουν κάπου
Υπάρχει ακόμη ένα στοιχείο των ομαδικών αθλημάτων που δεν μετριέται εύκολα σε επιδόσεις και αριθμούς.
Η αίσθηση του «ανήκω».
«Αυτοί είναι οι συμπαίκτες μου.»
«Αυτή είναι η ομάδα μου.»
«Με περιμένουν στην προπόνηση.»
Για ένα παιδί αυτή η αίσθηση μπορεί να έχει μεγάλη σημασία.
Η ομάδα μπορεί να γίνει ένας χώρος στον οποίο αισθάνεται αποδεκτό, χρήσιμο και μέρος ενός συνόλου.
Και όταν αυτή η εμπειρία ξεκινά από μικρή ηλικία μέσα σε ένα υγιές περιβάλλον, μπορεί να αποτελέσει πολύτιμο εφόδιο για την κοινωνική του ζωή αργότερα.
Η μεγάλη προϋπόθεση: ο σωστός προπονητής
Τα ομαδικά αθλήματα δεν γίνονται αυτομάτως ωφέλιμα μόνο και μόνο επειδή υπάρχει μια μπάλα και μια ομάδα παιδιών.
Καθοριστικό ρόλο παίζει το περιβάλλον μέσα στο οποίο αθλείται το παιδί.
Και ιδιαίτερα ο προπονητής.
Στις μικρές ηλικίες τα παιδιά δεν είναι μικροί επαγγελματίες αθλητές.
Ο στόχος δεν θα πρέπει να είναι τα κύπελλα, η βαθμολογία και η νίκη με οποιοδήποτε κόστος.
Ένα παιδί επτά ετών δεν πρέπει να μπαίνει στο γήπεδο φοβισμένο μήπως κάνει λάθος.
Ο καλός προπονητής διδάσκει τεχνική, αλλά ταυτόχρονα ενθαρρύνει. Δεν εξευτελίζει ένα παιδί μπροστά στους άλλους, δεν χρησιμοποιεί προσβλητικές φωνές, δεν δημιουργεί φόβο και δεν ασχολείται αποκλειστικά με τα πιο ταλαντούχα παιδιά.
Δίνει σε όλα τα παιδιά χώρο να συμμετέχουν και δείχνει ότι η προσπάθεια και η βελτίωση έχουν μεγαλύτερη αξία από το αποτέλεσμα ενός παιδικού αγώνα.
Γιατί ένα παιδί που φοβάται συνεχώς να κάνει λάθος, κάποια στιγμή μπορεί να αρχίσει να φοβάται και να δοκιμάσει.
Και οι γονείς χρειάζεται να παραμένουν γονείς
Το ίδιο σημαντική είναι και η στάση των γονιών.
Το παιδί δεν χρειάζεται έναν δεύτερο προπονητή μέσα στο αυτοκίνητο καθώς επιστρέφει στο σπίτι.
Δεν χρειάζεται ανάλυση κάθε λάθους ούτε ερωτήσεις όπως:
«Γιατί δεν έβαλες γκολ;»
«Γιατί σε έβγαλε ο προπονητής;»
«Γιατί ο άλλος παίζει περισσότερο;»
Αυτό που χρειάζεται περισσότερο είναι να αισθάνεται ότι ο αθλητισμός παραμένει ένας χώρος χαράς και όχι ακόμη μία πηγή πίεσης.
Μερικές φορές η καλύτερη ερώτηση μετά από μια προπόνηση ή έναν αγώνα είναι και η πιο απλή:
«Πέρασες καλά;»
Για ένα μικρό παιδί αυτή θα έπρεπε να παραμένει η καρδιά του αθλητισμού.
Είναι λοιπόν τα ομαδικά αθλήματα καλύτερα από τα ατομικά;
Όχι για κάθε παιδί και όχι με απόλυτο τρόπο.
Ένα παιδί μπορεί να αγαπήσει την κολύμβηση, τον στίβο, την ενόργανη, το τένις ή οποιαδήποτε άλλη ατομική δραστηριότητα και να αναπτυχθεί εξαιρετικά μέσα από αυτή.
Ο χαρακτήρας, οι κλίσεις και κυρίως οι επιθυμίες του ίδιου του παιδιού πρέπει πάντα να λαμβάνονται υπόψη.
Τα ομαδικά αθλήματα όμως έχουν ένα ιδιαίτερο πλεονέκτημα στις μικρές ηλικίες: μαζί με το σώμα εξασκούν καθημερινά και την κοινωνική ζωή του παιδιού.
Το παιδί δεν μαθαίνει απλώς ένα άθλημα.
Μαθαίνει να συνεργάζεται και να εμπιστεύεται.
Να περιμένει και να μοιράζεται.
Να χάνει χωρίς να εγκαταλείπει.
Να κερδίζει χωρίς να υποτιμά.
Να προσπαθεί ξανά.
Να βοηθά και να δέχεται βοήθεια.
Και ίσως, τελικά, αυτό να είναι το μεγαλύτερο μάθημα που μπορεί να πάρει μαζί του φεύγοντας από το γήπεδο:
ότι μερικές από τις σημαντικότερες νίκες στη ζωή δεν κρύβονται στο «τα κατάφερα», αλλά στο «τα καταφέραμε μαζί».
