Η κούραση αποδίδεται συχνά στην πίεση της καθημερινότητας. Η δυσκολία συγκέντρωσης στο άγχος. Το μούδιασμα στα άκρα σε κάποιο πρόβλημα της σπονδυλικής στήλης. Η αστάθεια στο περπάτημα θεωρείται μερικές φορές φυσικό επακόλουθο της ηλικίας.
Υπάρχει όμως και μία πιθανή αιτία που μπορεί να περάσει απαρατήρητη: η έλλειψη βιταμίνης Β12.
Η Β12 είναι απαραίτητη για τη φυσιολογική λειτουργία του νευρικού συστήματος, τη σύνθεση του DNA και την παραγωγή υγιών ερυθρών αιμοσφαιρίων. Όταν τα αποθέματά της μειώνονται σημαντικά, οι επιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν στο αίμα, στα νεύρα, στη μνήμη, στη διάθεση και στην ισορροπία.
Γιατί η βιταμίνη Β12 είναι τόσο σημαντική;
Η βιταμίνη Β12, γνωστή και ως κοβαλαμίνη, συμμετέχει σε λειτουργίες που πραγματοποιούνται αδιάκοπα μέσα στον οργανισμό.
Είναι απαραίτητη για:
- τον σχηματισμό των ερυθρών αιμοσφαιρίων,
- τη σωστή λειτουργία των νευρικών κυττάρων,
- τη διατήρηση της προστατευτικής επένδυσης των νεύρων,
- τη σύνθεση του γενετικού υλικού των κυττάρων,
- τον φυσιολογικό μεταβολισμό ορισμένων ουσιών.
Η σημασία της δεν περιορίζεται στην «ενέργεια», όπως συχνά παρουσιάζεται στις διαφημίσεις συμπληρωμάτων. Όταν υπάρχει πραγματική έλλειψη, ο οργανισμός δεν αντιμετωπίζει απλώς μια προσωρινή κόπωση. Μπορεί να αρχίσει να δυσκολεύεται στην παραγωγή φυσιολογικών αιμοσφαιρίων και στη μετάδοση των νευρικών σημάτων.
Μια έλλειψη που μπορεί να εξελίσσεται αργά
Ο ανθρώπινος οργανισμός αποθηκεύει σημαντικές ποσότητες Β12, κυρίως στο ήπαρ. Για αυτό τα συμπτώματα δεν εμφανίζονται απαραίτητα αμέσως μόλις μειωθεί η πρόσληψη ή η απορρόφησή της.
Μπορεί να περάσουν αρκετά χρόνια μέχρι τα αποθέματα να εξαντληθούν σε τέτοιο βαθμό ώστε να παρουσιαστούν σαφείς ενοχλήσεις. Η αργή αυτή εξέλιξη κάνει την έλλειψη δύσκολη στην αναγνώριση, επειδή ο άνθρωπος συχνά συνηθίζει σταδιακά την κούραση, την αδυναμία ή τη νοητική θόλωση.
Ποια συμπτώματα μπορεί να προκαλέσει;
Η έλλειψη Β12 δεν παρουσιάζεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Ορισμένοι άνθρωποι εμφανίζουν κυρίως αιματολογικά συμπτώματα, ενώ άλλοι νευρολογικές ή γνωστικές διαταραχές.
Πιθανά συμπτώματα είναι:
- επίμονη κόπωση και αδυναμία,
- δύσπνοια ή λαχάνιασμα,
- ταχυκαρδία ή αίσθημα παλμών,
- ωχρότητα,
- πονοκέφαλοι,
- μειωμένη όρεξη,
- επώδυνη, κόκκινη ή ασυνήθιστα λεία γλώσσα,
- μουδιάσματα ή μυρμηγκιάσματα στα χέρια και στα πόδια,
- μυϊκή αδυναμία,
- διαταραχές ισορροπίας και συντονισμού,
- δυσκολία συγκέντρωσης,
- προβλήματα μνήμης,
- μεταβολές στη διάθεση,
- σύγχυση σε σοβαρότερες περιπτώσεις.
Πολλά από αυτά τα συμπτώματα συναντώνται και σε άλλες καταστάσεις. Επομένως, η παρουσία τους δεν αποδεικνύει από μόνη της έλλειψη Β12, αλλά αποτελεί λόγο για ιατρική αξιολόγηση, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν παράγοντες κινδύνου.
Μπορεί να υπάρχει έλλειψη χωρίς αναιμία;
Ναι. Αυτή είναι μία από τις σημαντικότερες πλευρές της έλλειψης Β12.
Ένας άνθρωπος μπορεί να παρουσιάζει μουδιάσματα, προβλήματα ισορροπίας, δυσκολία μνήμης ή άλλες νευρολογικές ενοχλήσεις, ακόμη και όταν δεν έχει εμφανίσει αναιμία ή χαρακτηριστική αύξηση του μεγέθους των ερυθρών αιμοσφαιρίων.
Για αυτό η Β12 δεν πρέπει να αποκλείεται αποκλειστικά επειδή η γενική αίματος δεν παρουσιάζει τις κλασικές μεταβολές. Η έγκαιρη διάγνωση είναι σημαντική, επειδή ορισμένες νευρολογικές βλάβες μπορεί να μην αναστραφούν πλήρως όταν η έλλειψη παραμένει χωρίς θεραπεία για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Ποιοι έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο;
Άτομα που ακολουθούν vegan ή αυστηρά χορτοφαγική διατροφή
Η Β12 βρίσκεται φυσικά κυρίως σε τρόφιμα ζωικής προέλευσης. Όσοι δεν καταναλώνουν κρέας, ψάρια, αυγά ή γαλακτοκομικά χρειάζονται αξιόπιστες πηγές μέσω εμπλουτισμένων τροφίμων ή κατάλληλου συμπληρώματος.
Άνθρωποι μεγαλύτερης ηλικίας
Με την ηλικία γίνονται συχνότερες καταστάσεις όπως η ατροφική γαστρίτιδα, η μειωμένη παραγωγή γαστρικού οξέος και οι διαταραχές του ενδογενούς παράγοντα. Όλα αυτά μπορούν να δυσκολέψουν την απορρόφηση της Β12 από τις τροφές. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος άνω των 50 ετών έχει έλλειψη, αλλά ότι η ηλικία πρέπει να συνεκτιμάται μαζί με τα συμπτώματα και τους υπόλοιπους παράγοντες κινδύνου.
Άτομα με αυτοάνοση γαστρίτιδα ή κακοήθη αναιμία
Στις καταστάσεις αυτές, ο οργανισμός δεν παράγει επαρκώς τον ενδογενή παράγοντα, μια πρωτεΐνη που είναι απαραίτητη για την απορρόφηση της Β12. Ακόμη και μια διατροφή πλούσια σε Β12 μπορεί τότε να μην αρκεί.
Άτομα με παθήσεις ή επεμβάσεις του πεπτικού συστήματος
Κοιλιοκάκη, ορισμένες παθήσεις του εντέρου, επεμβάσεις στο στομάχι και βαριατρικές επεμβάσεις μπορούν να μειώσουν την ικανότητα απορρόφησης της βιταμίνης.
Άτομα που λαμβάνουν ορισμένα φάρμακα
Η μακροχρόνια χρήση μετφορμίνης, αναστολέων αντλίας πρωτονίων και ορισμένων άλλων φαρμάκων έχει αναγνωριστεί ως πιθανός παράγοντας κινδύνου. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα φάρμακα πρέπει να διακόπτονται, αλλά ότι ο γιατρός μπορεί να κρίνει απαραίτητο τον έλεγχο της Β12 όταν υπάρχουν συμπτώματα ή πρόσθετοι παράγοντες κινδύνου.
Αρκεί μία απλή μέτρηση Β12;
Η μέτρηση της Β12 στο αίμα αποτελεί βασικό μέρος της διερεύνησης, αλλά δεν πρέπει να αξιολογείται απομονωμένα.
Ο γιατρός μπορεί να εξετάσει επίσης:
- τη γενική αίματος και την αιμοσφαιρίνη,
- το μέγεθος των ερυθρών αιμοσφαιρίων,
- τα επίπεδα φυλλικού οξέος,
- τα συμπτώματα και το ιατρικό ιστορικό,
- πιθανούς παράγοντες δυσαπορρόφησης,
- ειδικότερες εξετάσεις, όπως το μεθυλομαλονικό οξύ, όταν το αποτέλεσμα είναι οριακό ή ασαφές.
Υπάρχουν άνθρωποι με χαμηλή τιμή και ελάχιστα συμπτώματα, αλλά και άνθρωποι με συμβατή συμπτωματολογία των οποίων η αρχική εξέταση δεν δίνει ξεκάθαρη απάντηση. Η διάγνωση επομένως δεν πρέπει να βασίζεται μόνο σε έναν αριθμό.
Πώς αντιμετωπίζεται;
Η θεραπεία εξαρτάται από την αιτία, τη σοβαρότητα της έλλειψης και την παρουσία νευρολογικών συμπτωμάτων.
Συμπληρώματα από το στόμα
Η Β12 σε δισκία μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε πολλές περιπτώσεις, ιδιαίτερα όταν η έλλειψη σχετίζεται με τη διατροφή. Υψηλές από του στόματος δόσεις μπορούν να είναι αποτελεσματικές ακόμη και σε ορισμένες περιπτώσεις μειωμένης απορρόφησης, αλλά η επιλογή και η δοσολογία πρέπει να καθορίζονται από επαγγελματία υγείας.
Ενέσεις Β12
Οι ενέσεις παρακάμπτουν το πεπτικό σύστημα και χρησιμοποιούνται συχνά όταν υπάρχει σοβαρή έλλειψη, νευρολογική συμμετοχή ή πρόβλημα απορρόφησης. Σε μη αναστρέψιμες αιτίες, όπως η αυτοάνοση γαστρίτιδα, η θεραπεία μπορεί να χρειάζεται να συνεχίζεται εφ’ όρου ζωής.
Διατροφική ενίσχυση
Φυσικές πηγές Β12 είναι:
- το συκώτι,
- τα οστρακοειδή,
- τα ψάρια,
- το κρέας,
- τα αυγά,
- το γάλα και τα γαλακτοκομικά προϊόντα.
Για όσους δεν καταναλώνουν ζωικά προϊόντα, υπάρχουν εμπλουτισμένα δημητριακά, φυτικά ροφήματα και διατροφική μαγιά με προσθήκη Β12. Η περιεκτικότητα διαφέρει σημαντικά, επομένως χρειάζεται έλεγχος της διατροφικής ετικέτας.
Η Β12 δεν είναι θεραπεία για κάθε μορφή κόπωσης
Η λήψη Β12 δεν προσφέρει απαραίτητα περισσότερη ενέργεια σε ανθρώπους που έχουν φυσιολογικά επίπεδα. Δεν αποτελεί γενικό τονωτικό ούτε θεραπεία για κάθε πρόβλημα μνήμης, κατάθλιψης ή εξάντλησης.
Η αξία της βρίσκεται στην έγκαιρη αναγνώριση και θεραπεία μιας πραγματικής έλλειψης. Η ανεξέλεγκτη λήψη συμπληρωμάτων μπορεί επίσης να δυσκολέψει την ερμηνεία μελλοντικών εξετάσεων, για αυτό είναι προτιμότερο ο έλεγχος να πραγματοποιείται πριν αρχίσει η θεραπεία, εκτός αν ο γιατρός κρίνει ότι απαιτείται άμεση παρέμβαση.
Πότε χρειάζεται να απευθυνθούμε σε γιατρό;
Ιατρική αξιολόγηση χρειάζεται όταν εμφανίζονται επίμονα μουδιάσματα, αδυναμία, αστάθεια, δυσκολία στο περπάτημα, σύγχυση, σημαντική επιδείνωση της μνήμης ή έντονη κόπωση χωρίς σαφή αιτία.
Τα συμπτώματα αυτά δεν σημαίνουν απαραίτητα έλλειψη Β12. Μπορεί όμως να σχετίζονται με καταστάσεις που χρειάζονται έγκαιρη διάγνωση και δεν πρέπει να αποδίδονται αυτόματα στο άγχος ή στην ηλικία.
Συμπέρασμα
Η έλλειψη βιταμίνης Β12 μπορεί να αναπτυχθεί αργά και να εμφανιστεί με συμπτώματα που μοιάζουν μεταξύ τους ασύνδετα. Η κόπωση, τα μουδιάσματα, η αστάθεια και οι γνωστικές μεταβολές δεν πρέπει να προκαλούν πανικό, αλλά ούτε και να αγνοούνται.
Μια σωστά επιλεγμένη εξέταση, σε συνδυασμό με το ιστορικό και την κλινική εικόνα, μπορεί να αποκαλύψει ένα πρόβλημα που συχνά αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά.
Η έγκαιρη αναγνώριση δεν υπόσχεται θαύματα. Προστατεύει όμως κάτι εξαιρετικά σημαντικό: τη φυσιολογική λειτουργία του αίματος, των νεύρων και του εγκεφάλου.
