Όταν μιλάμε για άσκηση, το μυαλό μας πηγαίνει συνήθως στην καρδιά, στους μυς, στα οστά ή στη διατήρηση ενός φυσιολογικού σωματικού βάρους. Υπάρχει όμως ένα όργανο που ωφελείται επίσης εντυπωσιακά από την κίνηση: ο εγκέφαλος.
Το περπάτημα, το ποδήλατο, το κολύμπι, ο χορός ή οποιαδήποτε άλλη μορφή τακτικής φυσικής δραστηριότητας δεν γυμνάζουν μόνο το σώμα. Συνδέονται με καλύτερη γνωστική λειτουργία, μνήμη, εκτελεστικές λειτουργίες, ψυχική υγεία και ύπνο. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναγνωρίζει πλέον ρητά τη βελτίωση της υγείας του εγκεφάλου ως ένα από τα οφέλη της τακτικής σωματικής δραστηριότητας.
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν κινούμαστε;
Κατά τη διάρκεια της άσκησης αυξάνεται η κυκλοφορία του αίματος και ο εγκέφαλος δέχεται περισσότερο οξυγόνο και θρεπτικά συστατικά. Παράλληλα ενεργοποιούνται πολύπλοκες βιολογικές διεργασίες που σχετίζονται με τη λειτουργία των νευρικών κυττάρων και τη νευροπλαστικότητα, δηλαδή την ικανότητα του εγκεφάλου να μεταβάλλεται και να προσαρμόζεται.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ο ιππόκαμπος, μια περιοχή του εγκεφάλου με καθοριστικό ρόλο στη μάθηση και στη δημιουργία νέων αναμνήσεων. Έρευνες σε ανθρώπους έχουν συνδέσει τη φυσική δραστηριότητα και την καλύτερη καρδιοαναπνευστική φυσική κατάσταση με θετικά ευρήματα στη δομή και στη λειτουργία του ιππόκαμπου, αν και οι επιστήμονες συνεχίζουν να μελετούν το ακριβές μέγεθος και τους μηχανισμούς αυτών των επιδράσεων.
Η άσκηση μπορεί πράγματι να βοηθήσει τη μνήμη;
Τα στοιχεία γίνονται όλο και πιο ισχυρά.
Μια μεγάλη επιστημονική ανασκόπηση που συγκέντρωσε 133 συστηματικές ανασκοπήσεις, 2.724 τυχαιοποιημένες μελέτες και περισσότερους από 258.000 συμμετέχοντες διαπίστωσε ότι η άσκηση συνδέεται με βελτιώσεις στη γενική γνωστική λειτουργία, στη μνήμη και στις εκτελεστικές λειτουργίες του εγκεφάλου. Ενδιαφέρον είναι ότι οφέλη παρατηρήθηκαν ακόμη και σε δραστηριότητες χαμηλής ή μέτριας έντασης.
Αυτό σημαίνει ότι η φροντίδα του εγκεφάλου δεν απαιτεί απαραίτητα εξαντλητικές προπονήσεις. Ένα γρήγορο περπάτημα, μια βόλτα με ποδήλατο, λίγος χορός ή μια καθημερινή δραστηριότητα που μας σηκώνει από την καρέκλα έχουν αξία.
Ο εγκέφαλος χρειάζεται κίνηση σε κάθε ηλικία
Η σημασία της άσκησης αρχίζει ήδη από την παιδική ηλικία. Η φυσική δραστηριότητα συνδέεται με καλύτερη γνωστική και κινητική ανάπτυξη στα παιδιά και στους εφήβους. Στους ενήλικες βοηθά στη διατήρηση της γνωστικής υγείας, ενώ στις μεγαλύτερες ηλικίες αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς η φυσική αδράνεια αυξάνεται συχνά μετά τα 60.
Οι νεότερες κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για τη μείωση του κινδύνου γνωστικής έκπτωσης και άνοιας αντιμετωπίζουν τη σωματική δραστηριότητα ως μέρος μιας συνολικότερης προσέγγισης υγιούς τρόπου ζωής και διαχείρισης παραγόντων κινδύνου. Αυτό δεν σημαίνει ότι η άσκηση αποτελεί εγγύηση ότι κάποιος δεν θα εμφανίσει άνοια. Ο εγκέφαλος και οι νευροεκφυλιστικές παθήσεις είναι πολύ πιο σύνθετες. Σημαίνει όμως ότι η κίνηση αποτελεί έναν από τους τροποποιήσιμους παράγοντες που μπορούμε να επηρεάσουμε στη διάρκεια της ζωής μας.
Βοηθά επίσης το στρες, τη διάθεση και τον ύπνο
Ο εγκέφαλος δεν λειτουργεί σε απομόνωση. Το χρόνιο στρες, η κακή ποιότητα ύπνου, η καρδιαγγειακή υγεία και ο μεταβολισμός επηρεάζουν και τη νοητική μας λειτουργία.
Η τακτική φυσική δραστηριότητα σχετίζεται με καλύτερη ψυχική υγεία και ύπνο και με μειωμένα συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης. Έτσι, ένα μέρος της επίδρασής της στον εγκέφαλο πιθανότατα είναι έμμεσο: όταν κοιμόμαστε καλύτερα, διαχειριζόμαστε αποτελεσματικότερα το στρες και διατηρούμε καλύτερη αγγειακή υγεία, δημιουργούμε ταυτόχρονα καλύτερες συνθήκες λειτουργίας για τον εγκέφαλό μας.
Πόση άσκηση χρειαζόμαστε;
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συνιστά στους ενήλικες τουλάχιστον 150 λεπτά μέτριας έντασης φυσικής δραστηριότητας την εβδομάδα, ενώ οι ευρύτερες συστάσεις τοποθετούν το ιδανικό εύρος περίπου στα 150 έως 300 λεπτά μέτριας αερόβιας δραστηριότητας εβδομαδιαίως. Το σημαντικότερο μήνυμα, όμως, είναι πιο απλό: οποιαδήποτε ποσότητα κίνησης είναι καλύτερη από την πλήρη αδράνεια.
Και αυτό ίσως είναι το πιο αισιόδοξο κομμάτι της επιστήμης της άσκησης. Δεν χρειάζεται να γίνουμε αθλητές για να κάνουμε κάτι καλό για τον εγκέφαλό μας.
Χρειάζεται απλώς να κινούμαστε.
Το σώμα δεν είναι το όχημα που μεταφέρει τον εγκέφαλο. Είναι μέρος του ίδιου συστήματος. Και όταν κινείται το ένα, αλλάζει και το άλλο.
