Η κατασκευή ενός σπιτιού κοντά σε δάσος απαιτεί διαφορετική λογική από εκείνη μιας συνηθισμένης κατοικίας μέσα στην πόλη. Δεν αρκεί το κτίριο να είναι γερό, όμορφο ή ενεργειακά αποδοτικό. Πρέπει να έχει σχεδιαστεί ώστε να αντιστέκεται στις καύτρες, στη θερμική ακτινοβολία και, όσο είναι δυνατόν, στην άμεση επαφή με τις φλόγες.
Κανένα σπίτι δεν μπορεί να χαρακτηριστεί απολύτως «άκαυστο». Μπορεί όμως να κατασκευαστεί έτσι ώστε να έχει πολύ λιγότερες πιθανότητες να αναφλεγεί και να δώσει στους ανθρώπους περισσότερο χρόνο για ασφαλή απομάκρυνση.
Στην Ελλάδα, ο Κανονισμός Πυροπροστασίας Ακινήτων εντός ή πλησίον δασικών εκτάσεων προβλέπει ειδικές απαιτήσεις για το κέλυφος του κτιρίου, τη στέγη, τα κουφώματα, τα ανοίγματα και τον περιβάλλοντα χώρο. Αφορά, μεταξύ άλλων, ακίνητα που βρίσκονται μέσα σε δάση και δασικές εκτάσεις ή σε απόσταση έως 300 μέτρων από αυτές.
Η φωτιά δεν φτάνει στο σπίτι μόνο ως πύρινο μέτωπο
Σε μια δασική πυρκαγιά, ο μεγάλος κίνδυνος δεν προέρχεται μόνο από τις φλόγες. Οι δυνατοί άνεμοι μπορούν να μεταφέρουν τεράστιο αριθμό από αναμμένες καύτρες, οι οποίες εισχωρούν σε αεραγωγούς, υδρορροές, κενά της στέγης, ξύλινα μπαλκόνια και ανοίγματα.
Ακόμη και όταν το κύριο μέτωπο της φωτιάς βρίσκεται μακριά, μία καύτρα μπορεί να παγιδευτεί σε ξερά φύλλα ή σε μια μικρή κατασκευαστική χαραμάδα και να αρχίσει να καίει αργά. Σύμφωνα με το αμερικανικό NIST, η πραγματική προστασία απαιτεί συνολική θωράκιση του κτιρίου, καθώς ακόμη και ένα ευάλωτο σημείο μπορεί να επιτρέψει στις καύτρες να περάσουν στο εσωτερικό.
1. Φέρων οργανισμός από οπλισμένο σκυρόδεμα ή κατάλληλη τοιχοποιία
Για μια κατοικία δίπλα σε δάσος, μία από τις ασφαλέστερες επιλογές είναι ο φέρων οργανισμός από οπλισμένο σκυρόδεμα, σε συνδυασμό με τοιχοποιία από τούβλο, τσιμεντόλιθο, πέτρα ή άλλο πιστοποιημένο σύστημα υψηλής πυραντίστασης.
Κατάλληλες επιλογές μπορούν να αποτελέσουν:
- το οπλισμένο σκυρόδεμα,
- η οπτοπλινθοδομή με πυράντοχο επίχρισμα,
- η φυσική πέτρα,
- οι τσιμεντόλιθοι ή τα κυψελωτά δομικά στοιχεία με κατάλληλη πιστοποίηση,
- τα πιστοποιημένα συστήματα πυράντοχης ξηράς δόμησης.
Το γεγονός ότι ένα υλικό δεν καίγεται εύκολα δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ολόκληρος ο τοίχος είναι πυράντοχος. Σημασία έχει η συμπεριφορά ολόκληρου του συστήματος: το δομικό υλικό, η μόνωση, οι κόλλες, τα επιχρίσματα, οι αρμοί και ο τρόπος τοποθέτησης.
Ο ελληνικός κανονισμός προβλέπει για τα κτίρια υψηλής και ιδιαίτερα υψηλής επικινδυνότητας υλικά του εξωτερικού περιβλήματος με κατηγορία αντίδρασης στη φωτιά Α1 ή Α2-s1,d1 κατά ΕΛΟΤ ΕΝ 13501-1.
2. Εξωτερικές επιφάνειες με άκαυστα υλικά
Οι εξωτερικοί τοίχοι είναι η ασπίδα του σπιτιού. Για αυτό πρέπει να αποφεύγονται οι μεγάλες επιφάνειες από εμφανές ξύλο, εύφλεκτα συνθετικά πάνελ ή πλαστικές επενδύσεις.
Προτιμώνται:
- τσιμεντοκονιάματα και ορυκτά επιχρίσματα,
- πέτρινες ή κεραμικές επενδύσεις,
- πιστοποιημένες ινοτσιμεντοσανίδες,
- μεταλλικά συστήματα επένδυσης πάνω σε άκαυστο υπόστρωμα,
- συστήματα εξωτερικής θερμομόνωσης με τεκμηριωμένη υψηλή αντίδραση στη φωτιά.
Δεν πρέπει να επιλέγουμε υλικά μόνο από την περιγραφή του κατασκευαστή ή επειδή αναφέρονται ως «πυράντοχα». Χρειάζεται η Δήλωση Επιδόσεων του συγκεκριμένου προϊόντος και η ευρωπαϊκή κατηγορία αντίδρασης στη φωτιά. Η σήμανση CE και η Δήλωση Επιδόσεων περιλαμβάνουν τα επίσημα χαρακτηριστικά του δομικού προϊόντος.
3. Μόνωση που δεν μετατρέπεται σε κρυφό καύσιμο
Η θερμομόνωση βρίσκεται συχνά πίσω από το επίχρισμα και δεν φαίνεται. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν επηρεάζει τη συμπεριφορά του κτιρίου στη φωτιά.
Σε κατοικίες πολύ κοντά σε δασική βλάστηση είναι προτιμότερο να χρησιμοποιούνται μονωτικά προϊόντα πιστοποιημένα στην κατηγορία Α1 ή Α2, όπως συστήματα ορυκτής μόνωσης με την κατάλληλη πιστοποίηση.
Όταν χρησιμοποιούνται οργανικά ή συνθετικά μονωτικά υλικά, πρέπει να εξετάζεται η πιστοποίηση ολόκληρου του συστήματος και όχι μόνο του εξωτερικού σοβά. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται γύρω από παράθυρα, πόρτες, στέγες, μπαλκόνια και διελεύσεις σωληνώσεων.
Οι χαρακτηρισμοί Α1 και Α2 αφορούν τις υψηλότερες ευρωπαϊκές κατηγορίες αντίδρασης στη φωτιά, ενώ οι πρόσθετοι δείκτες «s» και «d» περιγράφουν την παραγωγή καπνού και φλεγόμενων σταγονιδίων ή σωματιδίων.
4. Η στέγη είναι το πιο κρίσιμο σημείο
Η στέγη δέχεται πρώτη τις καύτρες που μεταφέρει ο άνεμος. Μια ξύλινη στέγη με κενά, ξερά φύλλα και εκτεθειμένα δοκάρια μπορεί να λειτουργήσει σαν φωλιά ανάφλεξης.
Για τη μέγιστη δυνατή προστασία προτιμώνται:
- πλάκα από οπλισμένο σκυρόδεμα,
- κεραμίδια από άργιλο ή σκυρόδεμα πάνω σε άκαυστο υπόστρωμα,
- κατάλληλα μεταλλικά συστήματα στέγης,
- πέτρινες πλάκες, όπου επιτρέπονται και υποστηρίζονται στατικά,
- άκαυστη μόνωση και πυράντοχες μεμβράνες ή υποστρώματα,
- πλήρης σφράγιση των ενώσεων, των γείσων και των σημείων επαφής.
Στις περιοχές υψηλής και ιδιαίτερα υψηλής επικινδυνότητας ο ελληνικός κανονισμός δεν επιτρέπει, κατά κανόνα, στέγη με ξύλινο φέροντα οργανισμό. Επίσης ζητά τα υπόλοιπα ξύλινα στοιχεία να μην παραμένουν εμφανή και να μην υπάρχουν κενά ανάμεσα στην τελική επικάλυψη και το γείσο.
Η στέγη χρειάζεται απλή γεωμετρία. Οι πολλές εσοχές, τα περίπλοκα γείσα και οι συναντήσεις διαφορετικών επιπέδων παγιδεύουν φύλλα και καύτρες, δημιουργώντας μικρές «θερμοπαγίδες».
5. Κλειστά γείσα και άκαυσες προεξοχές
Τα ανοιχτά γείσα με εμφανή ξύλινα δοκάρια είναι ιδιαίτερα ευάλωτα. Οι καύτρες μπορούν να συγκεντρωθούν κάτω από τη στέγη και να αναφλέξουν τα ξύλινα στοιχεία.
Οι κάτω επιφάνειες των γείσων και των προβόλων πρέπει να κλείνουν με:
- τσιμεντοσανίδα,
- πιστοποιημένη ινοτσιμεντοσανίδα,
- μεταλλικό φύλλο,
- άλλο πιστοποιημένο άκαυστο σύστημα.
Όλες οι ενώσεις πρέπει να είναι καλά σφραγισμένες, χωρίς οπές ή κενά.
6. Παράθυρα που αντέχουν περισσότερο στη θερμότητα
Τα παράθυρα είναι από τα πιο ευαίσθητα σημεία μιας κατοικίας. Η ισχυρή θερμική ακτινοβολία μπορεί να σπάσει το τζάμι ακόμη και πριν φτάσουν οι φλόγες στον τοίχο. Από το άνοιγμα που δημιουργείται, η φωτιά μπορεί να μεταδοθεί στις κουρτίνες, στα έπιπλα και στα υπόλοιπα υλικά του εσωτερικού χώρου.
Για μεγαλύτερη προστασία προτιμώνται:
- πιστοποιημένα πυράντοχα κουφώματα όπου απαιτούνται,
- διπλοί ή πολλαπλοί υαλοπίνακες,
- θερμικά ενισχυμένο ή σκληρυμένο γυαλί,
- μεταλλικά πλαίσια με κατάλληλη πιστοποίηση,
- εξωτερικά μεταλλικά παντζούρια ή ρολά,
- μεταλλικές σίτες αντί για πλαστικές.
Οι διπλοί υαλοπίνακες με σκληρυμένο γυαλί προσφέρουν καλύτερη συμπεριφορά, επειδή το εξωτερικό τζάμι προστατεύει το εσωτερικό και επιβραδύνει τη θραύση του.
Ο ελληνικός κανονισμός προβλέπει πυράντοχα εξωτερικά κουφώματα με ελάχιστη απαίτηση ΕΙ30 για τα νέα κτίρια που υπάγονται στις σχετικές απαιτήσεις, καθώς και μεταλλικές ίνες στις σίτες. Για υφιστάμενες κατοικίες αναφέρει επίσης τη δυνατότητα προστασίας των κουφωμάτων με χαλύβδινα ρολά όταν αυτά δεν αντικαθίστανται.
7. Πόρτες και γκαραζόπορτες χωρίς κενά
Η εξωτερική πόρτα πρέπει να είναι μεταλλική ή πιστοποιημένη πυράντοχη κατασκευή, με ανθεκτικό πλαίσιο και κατάλληλα περιμετρικά σφραγίσματα.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στη γκαραζόπορτα. Τα μεγάλα κενά στο κάτω ή στο πλαϊνό τμήμα της μπορούν να επιτρέψουν την είσοδο καυτρών. Μια μεταλλική γκαραζόπορτα με σωστή εφαρμογή και πυράντοχα παρεμβύσματα είναι προτιμότερη από μια ξύλινη ή πλαστική κατασκευή.
8. Αεραγωγοί με μεταλλικό πλέγμα και ειδική προστασία από καύτρες
Οι αεραγωγοί της στέγης, της σοφίτας, του υπογείου και των εγκαταστάσεων είναι μικρά ανοίγματα με μεγάλη σημασία. Μέσα από αυτά μπορούν να περάσουν καύτρες και να ανάψουν αποθηκευμένα αντικείμενα ή ξύλινα τμήματα στο εσωτερικό.
Χρειάζονται:
- μεταλλικό και όχι πλαστικό πλέγμα,
- μικρά ανοίγματα,
- άκαυστη κατασκευή γύρω από το στόμιο,
- συστηματικός καθαρισμός από φύλλα, ιστούς και πευκοβελόνες,
- ειδικοί πιστοποιημένοι αεραγωγοί προστασίας από καύτρες, όπου είναι διαθέσιμοι.
Για τα υφιστάμενα κτίρια, ο ελληνικός κανονισμός αναφέρει την τοποθέτηση μεταλλικού πλέγματος με σύρμα διαμέτρου τουλάχιστον ενός χιλιοστού και επιφάνεια ανοίγματος μικρότερη από 25 τετραγωνικά χιλιοστά.
9. Μπαλκόνια και βεράντες από σκυρόδεμα, πέτρα ή κεραμικά
Μια ξύλινη βεράντα που ενώνεται απευθείας με το σπίτι μπορεί να μεταφέρει τη φωτιά προς την πρόσοψη, τα παράθυρα και τη στέγη.
Για κατοικίες κοντά σε δάσος είναι ασφαλέστερες επιλογές:
- πλάκα οπλισμένου σκυροδέματος,
- φυσική πέτρα,
- κεραμικά πλακίδια εξωτερικού χώρου,
- τσιμεντόπλακες,
- μεταλλικά στοιχεία με κατάλληλη πυροπροστασία.
Ο χώρος κάτω από τη βεράντα δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για αποθήκευση ξύλων, πλαστικών επίπλων, δοχείων καυσίμων ή άλλων εύφλεκτων αντικειμένων. Οι καύτρες συσσωρεύονται εύκολα στις γωνίες και στα κενά ανάμεσα στις σανίδες και στον τοίχο.
10. Μεταλλικές υδρορροές και σωληνώσεις
Οι πλαστικές υδρορροές μπορούν να παραμορφωθούν ή να αναφλεγούν από την έντονη θερμότητα. Προτιμώνται μεταλλικές υδρορροές και εμφανείς σωληνώσεις από υλικά με κατάλληλη αντοχή στη φωτιά.
Ακόμη σημαντικότερο είναι να παραμένουν καθαρές. Μια μεταλλική υδρορροή γεμάτη ξερά φύλλα και πευκοβελόνες εξακολουθεί να αποτελεί σοβαρό σημείο κινδύνου.
Μπορούν να τοποθετηθούν μεταλλικά καλύμματα, τα οποία περιορίζουν τη συγκέντρωση φύλλων χωρίς να παρεμποδίζουν την απορροή του νερού. Ο ελληνικός κανονισμός προβλέπει πυράντοχα υλικά για τις υδρορροές και τις εμφανείς σωληνώσεις.
11. Προσοχή σε τέντες, πέργκολες και εξωτερικές κατασκευές
Οι τέντες, οι ξύλινες πέργκολες και τα πλαστικά στέγαστρα μπορούν να μεταφέρουν τη φωτιά προς το κτίριο.
Ιδανικά:
- οι πέργκολες κατασκευάζονται από μέταλλο ή άλλο άκαυστο υλικό,
- οι τέντες είναι αποσυρόμενες και κατασκευασμένες από πιστοποιημένο βραδύκαυστο ύφασμα,
- τα στέγαστρα δεν εφάπτονται σε ανοίγματα και γείσα,
- δεν υπάρχουν καλαμωτές ή ξερά αναρριχώμενα φυτά πάνω στις προσόψεις.
Οι καυστές κατασκευές που συνδέονται άμεσα με το σπίτι μπορούν να διατηρήσουν και να ενισχύσουν τη φωτιά, λειτουργώντας σαν γέφυρα προς το κτίριο.
12. Η άκαυστη ζώνη γύρω από το σπίτι είναι εξίσου σημαντική με τα υλικά
Ακόμη και ένα σωστά κατασκευασμένο σπίτι κινδυνεύει όταν δίπλα στους τοίχους υπάρχουν ξερά χόρτα, ξύλα, πλαστικά έπιπλα, κάδοι, ξύλινες ζαρντινιέρες ή πυκνοί θάμνοι.
Ακριβώς γύρω από το κτίριο πρέπει να προτιμώνται:
- τσιμεντόστρωση,
- πέτρα,
- πλακόστρωση,
- καθαρό χαλίκι χωρίς ξερά φύλλα,
- χαμηλή και αραιή, καλά συντηρημένη βλάστηση.
Πρέπει να αποφεύγονται ο φλοιός δέντρων ως εδαφοκάλυψη, οι σωροί καυσόξυλων, οι πλαστικές αποθήκες και τα φυτά κάτω από παράθυρα ή γείσα.
Η Πολιτική Προστασία συνιστά καθαρισμό των ξερών χόρτων, φύλλων, πευκοβελόνων και κλαδιών σε ακτίνα τουλάχιστον δέκα μέτρων γύρω από το σπίτι και απομάκρυνση των κλαδιών από τους τοίχους, τη στέγη και τα μπαλκόνια. Οι ακριβείς ζώνες και αποστάσεις κάθε ακινήτου πρέπει να καθορίζονται από την προβλεπόμενη τεχνική αξιολόγηση.
13. Νερό και ανεξάρτητη δυνατότητα άντλησης
Τα ανθεκτικά υλικά μειώνουν την πιθανότητα ανάφλεξης, αλλά δεν αντικαθιστούν την ενεργητική πυροπροστασία.
Ένα σπίτι κοντά σε δάσος είναι χρήσιμο να διαθέτει:
- περισσότερα από ένα εξωτερικά σημεία υδροληψίας,
- σωλήνες που φτάνουν σε όλες τις πλευρές του κτιρίου,
- υπόγεια ή κατάλληλα προστατευμένη δεξαμενή νερού,
- αντλία που μπορεί να λειτουργήσει ανεξάρτητα από το δίκτυο ηλεκτροδότησης,
- εξωτερικό σύστημα διαβροχής σχεδιασμένο από ειδικό,
- πυροσβεστήρες κατάλληλων κατηγοριών.
Η λειτουργία οποιουδήποτε συστήματος πρέπει να έχει σχεδιαστεί εκ των προτέρων. Δεν πρέπει κάποιος να παραμένει στο σπίτι για να το προστατεύσει όταν οι Αρχές έχουν δώσει εντολή απομάκρυνσης.
Ποια υλικά πρέπει κυρίως να αποφεύγονται;
Σε ένα σπίτι υψηλού κινδύνου καλό είναι να περιορίζονται όσο περισσότερο γίνεται:
- η εμφανής ξυλεία στην πρόσοψη και στη στέγη,
- τα ξύλινα μπαλκόνια και οι πέργκολες που ακουμπούν στο κτίριο,
- οι πλαστικές υδρορροές και επενδύσεις,
- οι πλαστικές σίτες και οι αεραγωγοί με μεγάλα ανοίγματα,
- τα εύφλεκτα μονωτικά υλικά χωρίς πιστοποιημένο σύστημα προστασίας,
- οι καλαμωτές, οι ξύλινες περιφράξεις και τα σκίαστρα που οδηγούν τη φωτιά προς το σπίτι,
- οι εξωτερικές αποθήκες από ξύλο ή πλαστικό κοντά στην κατοικία.
Το ξύλο μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο στο πλαίσιο κατάλληλα μελετημένων και πιστοποιημένων συστημάτων. Μια απλή «αντιπυρική βαφή» δεν μετατρέπει από μόνη της μια ολόκληρη ξύλινη κατασκευή σε άκαυστη.
Η ιδανική κατασκευή με μία ματιά
Ένα σπίτι αυξημένης αντοχής απέναντι σε δασική πυρκαγιά θα μπορούσε να διαθέτει:
- φέροντα οργανισμό από οπλισμένο σκυρόδεμα,
- τοιχοποιία από τούβλο ή άλλο πιστοποιημένο πυράντοχο σύστημα,
- εξωτερικό επίχρισμα ή επένδυση κατηγορίας Α1 ή Α2,
- άκαυστη πιστοποιημένη θερμομόνωση,
- επίπεδη πλάκα ή απλή στέγη χωρίς ξύλινο φέροντα οργανισμό,
- κεραμίδια, μέταλλο ή άλλη άκαυστη τελική επικάλυψη,
- κλειστά γείσα χωρίς κενά,
- πυράντοχα κουφώματα και διπλούς υαλοπίνακες,
- μεταλλικά παντζούρια, ρολά και σίτες,
- προστατευμένους αεραγωγούς,
- μεταλλικές υδρορροές,
- βεράντες από σκυρόδεμα, πέτρα ή κεραμικά,
- άκαυστη και καθαρή ζώνη γύρω από το κτίριο,
- οργανωμένο σύστημα υδροδότησης και σχέδιο ασφαλούς εκκένωσης.
Συμπέρασμα
Η ασφάλεια ενός σπιτιού κοντά σε δάσος δεν εξαρτάται από ένα «θαυματουργό» υλικό. Εξαρτάται από μια αλυσίδα σωστών επιλογών.
Άκαυστοι τοίχοι με ξύλινη στέγη γεμάτη κενά δεν αρκούν. Μια καλή στέγη με απροστάτευτους αεραγωγούς επίσης δεν αρκεί. Το ίδιο ισχύει όταν το κτίριο είναι σωστά κατασκευασμένο αλλά περιβάλλεται από ξερά χόρτα, ξύλα και εύφλεκτες κατασκευές.
Το σπίτι πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ένα ενιαίο σύστημα: φέρων οργανισμός, τοίχοι, μόνωση, στέγη, κουφώματα, ανοίγματα και αυλή. Ο τελικός σχεδιασμός πρέπει να πραγματοποιείται από αρμόδιο μηχανικό, με αξιολόγηση της κλίσης του εδάφους, της βλάστησης, των επικρατούντων ανέμων, των γειτονικών κτισμάτων και της κατηγορίας επικινδυνότητας του ακινήτου.
Ο στόχος δεν είναι να πιστέψουμε ότι η φωτιά δεν μπορεί να φτάσει ποτέ στο σπίτι. Είναι να της αφαιρέσουμε όσο περισσότερες εισόδους και όσο περισσότερο καύσιμο μπορούμε.
