Λαγοκέφαλος: Ο τοξικός «εισβολέας» των ελληνικών θαλασσών – Τι πρέπει να γνωρίζουμε

Οι εμφανίσεις λαγοκέφαλων στις ελληνικές θάλασσες γίνονται ολοένα συχνότερες, προκαλώντας ανησυχία σε λουόμενους, ψαράδες και ιδιοκτήτες κατοικίδιων ζώων. Πρόκειται πράγματι για ένα ψάρι που χρειάζεται προσοχή, κυρίως επειδή περιέχει μία εξαιρετικά ισχυρή νευροτοξίνη. Ωστόσο, η σωστή ενημέρωση είναι σημαντικότερη από τον πανικό.

Ο λαγοκέφαλος δεν είναι ένα «θαλάσσιο τέρας». Είναι όμως ένα ξενικό, χωροκατακτητικό είδος που έχει εξαπλωθεί στις ελληνικές θάλασσες και δημιουργεί προβλήματα τόσο στο θαλάσσιο οικοσύστημα όσο και στην αλιεία.

Τι είναι ο λαγοκέφαλος;

Ο λαγοκέφαλος, με επιστημονική ονομασία Lagocephalus sceleratus, κατάγεται από την περιοχή της Ερυθράς Θάλασσας και πέρασε στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ.

Στην Ελλάδα καταγράφηκε για πρώτη φορά το 2005 και σήμερα συναντάται σε μεγάλο μέρος των ελληνικών θαλασσών. Η εξάπλωσή του ευνοήθηκε από την ικανότητά του να προσαρμόζεται σε διαφορετικές συνθήκες και από την περιορισμένη παρουσία φυσικών θηρευτών.

Ο λαγοκέφαλος μπορεί να φτάσει σε μήκος περίπου το ένα μέτρο, αν και συχνά συναντώνται μικρότερα άτομα. Διαθέτει ισχυρά, ενωμένα μπροστινά δόντια, τα οποία μοιάζουν με ράμφος και μπορούν να προκαλέσουν σοβαρό τραυματισμό.

Πώς μπορούμε να τον αναγνωρίσουμε;

Ο λαγοκέφαλος έχει συνήθως:

• γκρι ή ασημί χρώμα στη ράχη,
• μικρές σκούρες κηλίδες,
• χαρακτηριστική ασημένια λωρίδα κατά μήκος του σώματος,
• λευκή κοιλιά,
• μεγάλο κεφάλι και έντονα μπροστινά δόντια.

Όταν αισθανθεί απειλή, μπορεί να φουσκώσει το σώμα του, όπως συμβαίνει και με άλλα ψάρια της οικογένειας των τετραοδοντιδών.

Γιατί είναι επικίνδυνος;

Οι ιστοί του λαγοκέφαλου μπορεί να περιέχουν τετροδοτοξίνη, μία εξαιρετικά ισχυρή νευροτοξίνη που επηρεάζει τη λειτουργία του νευρικού συστήματος.

Για την τετροδοτοξίνη δεν υπάρχει γνωστό ειδικό αντίδοτο και η σοβαρή δηλητηρίαση μπορεί να προκαλέσει μυϊκή παράλυση, αναπνευστική ανεπάρκεια και ακόμη και θάνατο.

Το μαγείρεμα, το ψήσιμο, το τηγάνισμα ή η κατάψυξη δεν καθιστούν το ψάρι ασφαλές, καθώς η τοξίνη είναι ιδιαίτερα ανθεκτική.

Για τον λόγο αυτό, ο λαγοκέφαλος δεν πρέπει να καταναλώνεται σε καμία περίπτωση. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία απαγορεύει τη διάθεση στην αγορά ψαριών της οικογένειας των τετραοδοντιδών για ανθρώπινη κατανάλωση.

Ποια είναι τα συμπτώματα δηλητηρίασης;

Τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν σχετικά σύντομα μετά την κατανάλωση και να περιλαμβάνουν:

• μούδιασμα ή μυρμήγκιασμα στα χείλη και στο στόμα,
• ναυτία και εμετό,
• ζάλη,
• αδυναμία στα χέρια ή στα πόδια,
• δυσκολία στην ομιλία ή στην κατάποση,
• δυσκολία στην αναπνοή,
• μυϊκή παράλυση.

Σε περίπτωση πιθανής κατανάλωσης λαγοκέφαλου δεν περιμένουμε την εμφάνιση συμπτωμάτων. Ζητάμε αμέσως επείγουσα ιατρική βοήθεια.

Το Κέντρο Δηλητηριάσεων λειτουργεί όλο το 24ωρο στο τηλέφωνο:

☎️ 210 779 3777

Επιτίθεται στους λουόμενους;

Οι συχνές αναφορές στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν δημιουργήσει την εντύπωση ότι οι λαγοκέφαλοι επιτίθενται συστηματικά στους ανθρώπους. Ωστόσο, σύμφωνα με το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών, δεν υπάρχουν επαρκή και αξιόπιστα δεδομένα που να δείχνουν εκτεταμένο κίνδυνο επιθέσεων.

Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να πλησιάζουμε ή να αγγίζουμε το ψάρι. Τα ισχυρά δόντια του μπορούν να προκαλέσουν τραυματισμό, ιδιαίτερα εάν αισθανθεί ότι απειλείται ή εάν κάποιος επιχειρήσει να το πιάσει.

Το ΕΛΚΕΘΕ συστήνει ψυχραιμία και προσοχή: δεν πλησιάζουμε, δεν χαϊδεύουμε, δεν ταΐζουμε και δεν προκαλούμε τα άγρια ζώα της θάλασσας.

Τι κάνουμε εάν πιάσουμε λαγοκέφαλο;

Εάν ένας λαγοκέφαλος πιαστεί σε πετονιά ή δίχτυ:

• δεν βάζουμε τα χέρια κοντά στο στόμα του,
• δεν επιχειρούμε να τον καθαρίσουμε ή να τον μαγειρέψουμε,
• δεν τον δίνουμε σε άλλο άτομο για κατανάλωση,
• χρησιμοποιούμε χοντρά, ανθεκτικά γάντια μόνο εάν είναι απολύτως απαραίτητο να τον χειριστούμε.

Το ΕΛΚΕΘΕ τονίζει ότι οποιοσδήποτε αναγκαίος χειρισμός πρέπει να γίνεται με ειδικά, χοντρά γάντια.

Τι κάνουμε εάν βρούμε νεκρό λαγοκέφαλο στην παραλία;

Δεν τον πιάνουμε με γυμνά χέρια και δεν επιτρέπουμε σε παιδιά, σκύλους ή γάτες να τον πλησιάσουν.

Μπορούμε να φωτογραφίσουμε το ψάρι χωρίς να το αγγίξουμε και να σημειώσουμε την ακριβή τοποθεσία. Στη συνέχεια ενημερώνουμε το τοπικό Λιμεναρχείο ή τον αρμόδιο δήμο, ώστε να λάβουμε οδηγίες για την ασφαλή απομάκρυνσή του.

Δεν είναι καλή ιδέα να τον θάψουμε πρόχειρα σε σημείο όπου σκύλοι, γάτες ή άλλα ζώα μπορούν να τον ξεθάψουν.

Κίνδυνος και για τα κατοικίδια

Οι σκύλοι και οι γάτες μπορεί να πλησιάσουν από περιέργεια ένα νεκρό ψάρι ή να προσπαθήσουν να το δαγκώσουν.

Για λόγους ασφάλειας:

• κρατάμε τα κατοικίδια μακριά από λαγοκέφαλους,
• δεν τους δίνουμε κανένα μέρος του ψαριού,
• αποφεύγουμε να αφήνουμε αλιεύματα ή υπολείμματα σε σημεία όπου μπορούν να τα βρουν ζώα.

Σε περίπτωση που ένα ζώο δαγκώσει ή καταπιεί μέρος λαγοκέφαλου, επικοινωνούμε άμεσα με κτηνίατρο, ακόμη και εάν αρχικά φαίνεται καλά.

Οι επιπτώσεις στο θαλάσσιο περιβάλλον

Ο λαγοκέφαλος δεν αποτελεί μόνο κίνδυνο λόγω της τοξικότητάς του. Ως χωροκατακτητικό είδος ανταγωνίζεται τα ντόπια ψάρια για τροφή και καταναλώνει είδη που έχουν οικολογική και εμπορική αξία.

Παράλληλα προκαλεί σημαντικές ζημιές στους αλιείς, καθώς κόβει δίχτυα και πετονιές με τα δυνατά του δόντια και καταστρέφει αλιεύματα.

Η συστηματική παρακολούθηση του πληθυσμού του θεωρείται απαραίτητη για την καλύτερη κατανόηση και αντιμετώπιση της εξάπλωσής του.

Ενημέρωση αντί για πανικό

Η παρουσία του λαγοκέφαλου στις ελληνικές θάλασσες είναι πλέον πραγματικότητα. Χρειάζεται προσοχή, αλλά όχι φόβος.

Δεν τον πλησιάζουμε, δεν τον αγγίζουμε χωρίς προστασία, δεν τον ταΐζουμε και –πάνω απ’ όλα– δεν τον καταναλώνουμε ποτέ.

Η γνώση και η υπεύθυνη συμπεριφορά μπορούν να προστατεύσουν ανθρώπους, κατοικίδια και το θαλάσσιο περιβάλλον.