Στη νοτιοδυτική πλευρά του Μεγανησίου, απέναντι από τη Λευκάδα, το βραχώδες τοπίο ανοίγει ξαφνικά και αποκαλύπτει μία τεράστια σκοτεινή είσοδο πάνω από τα γαλαζοπράσινα νερά του Ιονίου.
Είναι η περίφημη Σπηλιά του Παπανικολή, ένα από τα πιο γνωστά θαλάσσια σπήλαια της περιοχής και ένα φυσικό αξιοθέατο που έχει συνδέσει το όνομά του με μία από τις πιο θρυλικές σελίδες του ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού. Το Μεγανήσι βρίσκεται ανατολικά της Λευκάδας και χωρίζεται από αυτήν από έναν στενό θαλάσσιο δίαυλο.
Μια θαλάσσια αίθουσα κρυμμένη μέσα στον βράχο
Το πραγματικό μέγεθος της σπηλιάς γίνεται αντιληπτό μόνο όταν την πλησιάσει κανείς από τη θάλασσα.
Σύμφωνα με τον Δήμο Μεγανησίου, η Σπηλιά του Παπανικολή έχει μήκος περίπου 120 μέτρα, ενώ το άνοιγμά της είναι ιδιαίτερα μεγάλο και το βάθος του νερού φτάνει περίπου τα 30 μέτρα. Στο εσωτερικό της υπάρχει ακόμη και μικρή αμμουδιά.
Το φως του Ιονίου εισχωρεί για ένα μέρος της διαδρομής και αντανακλά πάνω στο νερό και στους βράχους. Όσο όμως κανείς προχωρά προς το εσωτερικό, το τοπίο μεταμορφώνεται. Ο έντονος ήλιος μένει πίσω και το κυρίαρχο στοιχείο γίνεται η σκιά, η πέτρα και ο ήχος της θάλασσας που πολλαπλασιάζεται από τα τοιχώματα.
Είναι ένα τοπίο που μοιάζει περισσότερο με φυσικό καθεδρικό ναό παρά με απλή θαλάσσια σπηλιά.
Από πού πήρε το όνομά της;
Η σπηλιά συνδέθηκε με το ιστορικό ελληνικό υποβρύχιο «Παπανικολής» Υ-2, το οποίο έδρασε στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Εδώ χρειάζεται μια μικρή ιστορική ακρίβεια. Ο Δήμος Μεγανησίου αναφέρει ότι, όπως λέγεται, το υποβρύχιο χρησιμοποιούσε τη σπηλιά ως ορμητήριο κατά τη διάρκεια του πολέμου, ενώ και η επίσημη τουριστική ιστοσελίδα Visit Greece αναφέρει ότι το υποβρύχιο είχε καταφύγει εκεί. Η ιστορία αυτή έχει πλέον δεθεί τόσο στενά με τον τόπο ώστε η σπηλιά φέρει το όνομά του.
Το βέβαιο ιστορικό στοιχείο είναι ότι το πρώτο υποβρύχιο «Παπανικολής» ήταν ένα από τα σημαντικότερα ελληνικά υποβρύχια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Σύμφωνα με το Πολεμικό Ναυτικό, καθελκύστηκε το 1927 και πραγματοποίησε 14 πολεμικές περιπολίες στην Αδριατική και στο Αιγαίο, με πρώτο κυβερνήτη τον Πλωτάρχη Μίλτο Ιατρίδη. Παροπλίστηκε το 1945.
Έτσι, η σπηλιά βρίσκεται κάπου στο σύνορο ανάμεσα στη φυσική ιστορία και στη ναυτική μνήμη.
Το ίδιο το Μεγανήσι είναι κομμάτι της εμπειρίας
Το Μεγανήσι είναι ένα μικρό καταπράσινο νησί του Ιονίου, με βαθιούς όρμους, βραχώδεις ακτές και ελαιώνες που κατεβαίνουν σχεδόν μέχρι τη θάλασσα. Οι τρεις βασικοί οικισμοί του, το Βαθύ, το Σπαρτοχώρι και το Κατωμέρι, διατηρούν σε μεγάλο βαθμό τον παραδοσιακό τους χαρακτήρα.
Η Σπηλιά του Παπανικολή αποτελεί έναν από τους χαρακτηριστικούς σταθμούς των θαλάσσιων διαδρομών γύρω από το νησί. Η εξερεύνηση της ακτογραμμής του Μεγανησίου γίνεται κυρίως από τη θάλασσα, καθώς το έντονα δαντελωτό ανάγλυφο κρύβει μικρούς όρμους, σπηλιές και σημεία που δύσκολα αποκαλύπτονται από τη στεριά.
Ένα μνημείο που δεν χτίστηκε από ανθρώπους
Στην Ελλάδα υπάρχουν τόποι όπου είναι δύσκολο να ξεχωρίσεις πού τελειώνει η γεωλογία και πού αρχίζει η ιστορία.
Η Σπηλιά του Παπανικολή είναι ένας από αυτούς.
Η θάλασσα χρειάστηκε αμέτρητα χρόνια για να σμιλέψει το εσωτερικό του βράχου. Πολύ αργότερα, ένας πόλεμος και ένα ελληνικό υποβρύχιο πρόσθεσαν στη σπηλιά ένα όνομα και μια ανθρώπινη ιστορία.
Σήμερα τα τουριστικά σκάφη μπαίνουν εκεί όπου κάποτε, σύμφωνα με την παράδοση του τόπου, αναζητούσε καταφύγιο ένα πολεμικό υποβρύχιο. Και όταν το σκάφος περνά από το εκτυφλωτικό φως του Ιονίου στο ημίφως της σπηλιάς, γίνεται εύκολο να καταλάβει κανείς γιατί αυτός ο τόπος γέννησε ιστορίες.
Η Σπηλιά του Παπανικολή δεν είναι απλώς ένα ακόμη όμορφο σημείο της Λευκάδας και του Μεγανησίου. Είναι ένα κομμάτι ελληνικής φύσης που απέκτησε μνήμη.
