Τι πραγματικά υπάρχει μέσα στην τροφή που βάζουμε καθημερινά στο μπολ της γάτας μας;

Οι περισσότεροι από εμάς επιλέγουμε μια γατοτροφή κοιτάζοντας την ηλικία της γάτας, την πρωτεΐνη, την τιμή, ίσως αν είναι για στειρωμένα ζώα ή για κάποιο συγκεκριμένο πρόβλημα υγείας.

Σπάνια όμως σκεφτόμαστε ότι μαζί με τα θρεπτικά συστατικά μπορεί να υπάρχουν και ίχνη περιβαλλοντικών ρύπων, όπως βαρέα μέταλλα, φυτοφάρμακα ή χημικές ουσίες που σχετίζονται με τις συσκευασίες.

Μια νέα εργαστηριακή έρευνα του Clean Label Project, η οποία εξέτασε 100 δημοφιλείς γατοτροφές από 62 διαφορετικές μάρκες, έφερε ακριβώς αυτό το ζήτημα στο προσκήνιο.

Τα αποτελέσματα είναι αρκετά εντυπωσιακά: μόλυβδος ανιχνεύθηκε σχεδόν σε όλα τα δείγματα, ενώ αρσενικό, κάδμιο, υδράργυρος, γλυφοσάτη και ενώσεις που σχετίζονται με πλαστικά εμφανίστηκαν επίσης σε μέρος των προϊόντων. 

Πριν όμως πανικοβληθούμε και πετάξουμε τις τροφές από τα ντουλάπια, χρειάζεται να ξεκαθαρίσουμε κάτι πολύ σημαντικό:

Η ανίχνευση μιας ουσίας δεν σημαίνει αυτομάτως ότι βρίσκεται σε επικίνδυνη ποσότητα ή ότι η συγκεκριμένη τροφή προκαλεί ασθένεια.

Και αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη φράση ολόκληρου του άρθρου.

Τι ακριβώς εξέτασε η έρευνα;

Το Clean Label Project εξέτασε 100 προϊόντα γατοτροφής από 62 μάρκες, τόσο ξηρές όσο και υγρές ή αποξηραμένες τροφές.

Οι αναλύσεις πραγματοποιήθηκαν σε ανεξάρτητο εργαστήριο διαπιστευμένο κατά ISO 17025 και αναζητήθηκαν περισσότεροι από 122 πιθανοί ρύποι. 

Μεταξύ αυτών ήταν:

• μόλυβδος,
• κάδμιο,
• αρσενικό,
• υδράργυρος,
• υπολείμματα φυτοφαρμάκων,
• γλυφοσάτη,
• φθαλικές ενώσεις που σχετίζονται με πλαστικά,
• άλλοι περιβαλλοντικοί και βιομηχανικοί ρύποι.

Τα βαρέα μέταλλα δεν είναι κάτι άγνωστο στη διατροφική αλυσίδα. Η FDA εξηγεί ότι στοιχεία όπως ο μόλυβδος, το αρσενικό, το κάδμιο και ο υδράργυρος μπορεί να βρίσκονται στο περιβάλλον και, σε υψηλές συγκεντρώσεις, να είναι επιβλαβή. Ορισμένα μπορούν να περάσουν στις πρώτες ύλες και επομένως και στις ζωοτροφές. 

Μόλυβδος στο 99% των προϊόντων

Το εύρημα που προκαλεί ίσως τη μεγαλύτερη εντύπωση είναι ότι μόλυβδος ανιχνεύθηκε στο 99% των προϊόντων που ελέγχθηκαν.

Παράλληλα:

• κάδμιο ανιχνεύθηκε στο 96%,
• αρσενικό στο 94%.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι το 99% των γατοτροφών είναι «δηλητηριώδες».

Το ίδιο το Clean Label Project υπογραμμίζει ότι το «ανιχνεύθηκε» σημαίνει πως η ουσία ήταν μετρήσιμη, όχι ότι βρισκόταν απαραίτητα σε επίπεδο ικανό να προκαλέσει βλάβη.

Η διαφορά αυτή είναι κρίσιμη.

Με τις σύγχρονες αναλυτικές τεχνικές μπορούμε να ανιχνεύσουμε εξαιρετικά μικρές ποσότητες πολλών ουσιών.

Το πραγματικό ερώτημα είναι:

πόσο υπάρχει, πόσο συχνά καταναλώνεται και τι σημαίνει η μακροχρόνια έκθεση.

Ξηρά και υγρή τροφή: βρέθηκαν διαφορές

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία ήταν ότι τα επίπεδα ορισμένων ρύπων διέφεραν ανάλογα με τον τύπο της τροφής.

Σύμφωνα με την ανάλυση, η ξηρά τροφή είχε κατά μέσο όρο περίπου τριπλάσια επίπεδα μολύβδου σε σχέση με την υγρή ή την αποξηραμένη τροφή. 

Αυτό δεν σημαίνει ότι η ξηρά τροφή είναι συνολικά «κακή» και η υγρή «καλή».

Οι διαφορετικοί τύποι τροφής χρησιμοποιούν διαφορετικές πρώτες ύλες και διαφορετικές μεθόδους επεξεργασίας, ενώ οι πηγές ενός ρύπου μπορεί να είναι πολλές.

Η έρευνα καταγράφει μια συσχέτιση, όχι μια απόδειξη ότι η ξηρά τροφή ως κατηγορία είναι επικίνδυνη.

Η μεγάλη διαφορά στις τροφές με ψάρι

Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον εύρημα.

Οι τροφές που βασίζονταν σε ψάρι ή θαλασσινά παρουσίασαν σημαντικά υψηλότερα επίπεδα ορισμένων μετάλλων.

Ο υδράργυρος ήταν περίπου 18 φορές υψηλότερος στις τροφές με ψάρι ή θαλασσινά σε σχέση με εκείνες που βασίζονταν σε άλλες πηγές πρωτεΐνης.

Το κάδμιο ήταν περίπου 2,5 φορές υψηλότερο.

Στις υγρές τροφές ειδικότερα, εκείνες με θαλασσινά είχαν σχεδόν 28 φορές περισσότερο υδράργυρο από τις υγρές τροφές που περιείχαν άλλες πηγές ζωικής πρωτεΐνης, κυρίως πουλερικά.

Αυτό δεν είναι εντελώς απρόσμενο.

Η FDA αναφέρει ότι ο υδράργυρος μπορεί να βιοσυσσωρεύεται σε ορισμένα ψάρια, γι’ αυτό και τροφές όπου το ψάρι αποτελεί βασικό συστατικό μπορούν να εμφανίζουν υψηλότερες συγκεντρώσεις.

Άρα δεν πρέπει οι γάτες να τρώνε ψάρι;

Όχι.

Αυτό θα ήταν υπερβολικό συμπέρασμα.

Στην έρευνα υπήρχαν και ψαροτροφές με πολύ καλά αποτελέσματα, ενώ το ψάρι μπορεί να αποτελεί μέρος μιας ισορροπημένης τροφής.

Οι ερευνητές προτείνουν κάτι πιο απλό:

αν μια γάτα τρέφεται αποκλειστικά και για χρόνια με μία συγκεκριμένη ψαροτροφή, μπορεί να έχει νόημα να υπάρχει ποικιλία στις πηγές πρωτεΐνης, εφόσον φυσικά η υγεία της γάτας και η διατροφή της το επιτρέπουν. 

Στα κριτήρια του Clean Label Project, περίπου 84,8% των τροφών με βάση τα πουλερικά πληρούσαν το πρότυπο του οργανισμού, έναντι περίπου 25,7% των τροφών με ψάρι ή θαλασσινά.

Αυτό δεν κάνει αυτομάτως το κοτόπουλο «καλύτερη τροφή» για κάθε γάτα. Μια γάτα με αλλεργία, ουρολογικό πρόβλημα ή άλλο νόσημα μπορεί να έχει εντελώς διαφορετικές διατροφικές ανάγκες.

Γλυφοσάτη στο 37% των προϊόντων

Η έρευνα αναζήτησε επίσης γλυφοσάτη, ένα ευρέως χρησιμοποιούμενο ζιζανιοκτόνο.

Ανιχνεύσιμα επίπεδα βρέθηκαν στο 37% των γατοτροφών που εξετάστηκαν. 

Οι ερευνητές παρατήρησαν ακόμη ότι όσο περισσότερα φυτικά συστατικά υπήρχαν ανάμεσα στα δέκα πρώτα συστατικά μιας τροφής, τόσο υψηλότερα ήταν κατά μέσο όρο τα επίπεδα γλυφοσάτης.

Αυτό πιθανόν σχετίζεται με το γεγονός ότι οι φυτικές πρώτες ύλες προέρχονται από γεωργικές καλλιέργειες και μπορούν να εκτεθούν σε φυτοφάρμακα.

Και εδώ όμως η παρουσία μιας ουσίας δεν ισοδυναμεί από μόνη της με τοξική έκθεση.

DEHP: όταν το πρόβλημα μπορεί να έρχεται και από τη συσκευασία

Περίπου στα μισά προϊόντα εντοπίστηκε DEHP, μια φθαλική ένωση που χρησιμοποιείται σε ορισμένα πλαστικά.

Τα υψηλότερα επίπεδα εμφανίστηκαν σε προϊόντα που βρίσκονταν σε κονσέρβες και σακουλάκια.

Οι φθαλικές ενώσεις χρησιμοποιούνται για να κάνουν ορισμένα πλαστικά πιο εύκαμπτα και μπορούν, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, να μεταναστεύσουν από υλικά που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα.

Η παρουσία τους στη συγκεκριμένη έρευνα δείχνει κάτι σημαντικό:

Όταν αξιολογούμε μια τροφή, δεν έχει σημασία μόνο τι βάζει ο κατασκευαστής μέσα στη συνταγή, αλλά και η επεξεργασία, οι πρώτες ύλες και πιθανώς η συσκευασία.

«Κρέας πρώτο συστατικό» δεν λέει πάντα όλη την ιστορία

Οι συσκευασίες γατοτροφών συχνά διαφημίζουν με μεγάλα γράμματα:

«Το κοτόπουλο είναι το πρώτο συστατικό»
ή
«Με αληθινό σολομό».

Όμως σε 35 από τα 100 προϊόντα που εξετάστηκαν, το κρέας ή το ψάρι που εμφανιζόταν πρώτο στη λίστα δεν αντιπροσώπευε τελικά την πλειονότητα των βασικών συστατικών.

Σε αρκετές περιπτώσεις, τα φυτικά συστατικά συνολικά ήταν περισσότερα μεταξύ των πρώτων δέκα.

Γι’ αυτό οι ερευνητές συμβουλεύουν να μη μένουμε μόνο στο πρώτο συστατικό αλλά να κοιτάμε ολόκληρη τη λίστα.

Γιατί μας ενδιαφέρει η χρόνια έκθεση;

Οι γάτες έχουν μια ιδιαιτερότητα που κάνει αυτή τη συζήτηση ενδιαφέρουσα.

Ένας άνθρωπος μπορεί μέσα σε μία εβδομάδα να φάει δεκάδες διαφορετικά τρόφιμα.

Μια γάτα, αντίθετα, μπορεί να τρώει ακριβώς την ίδια τροφή δύο φορές την ημέρα επί μήνες ή ακόμη και χρόνια.

Επομένως, ακόμη και όταν μιλάμε για χαμηλές συγκεντρώσεις ενός ρύπου, η επαναλαμβανόμενη έκθεση αποτελεί εύλογο αντικείμενο μελέτης.

Η FDA αναγνωρίζει ότι μόλυβδος, κάδμιο, υδράργυρος και αρσενικό είναι μη απαραίτητα στοιχεία που μπορούν να είναι επιβλαβή όταν η έκθεση είναι αρκετά υψηλή. Παράλληλα, όμως, η ίδια η παρουσία τους σε χαμηλά επίπεδα δεν αποδεικνύει ότι ένα τρόφιμο θα προκαλέσει βλάβη. 

Οι σημαντικοί περιορισμοί της έρευνας

Εδώ χρειάζεται ψυχραιμία.

Η έρευνα έχει αξία, αλλά δεν μπορεί να απαντήσει σε όλα.

1. Εξετάστηκε μία μόνο παρτίδα κάθε προϊόντος

Αυτό σημαίνει ότι μια διαφορετική παρτίδα της ίδιας τροφής θα μπορούσε να έχει διαφορετικά επίπεδα ρύπων. 

2. Δεν ήταν κλινική μελέτη σε γάτες

Δεν παρακολουθήθηκαν ζώα για να διαπιστωθεί αν παρουσίασαν ασθένειες.

Μετρήθηκαν οι ουσίες μέσα στις τροφές.

Επομένως δεν μπορούμε να πούμε:

«Αυτή η τροφή προκαλεί νεφρική νόσο»
ή
«εκείνη η μάρκα δηλητηριάζει τις γάτες».

Η ίδια η μελέτη το ξεκαθαρίζει.

3. Τα αποτελέσματα συγκρίνουν προϊόντα μεταξύ τους

Το Clean Label Project χρησιμοποιεί δικά του κριτήρια κατάταξης της «καθαρότητας».

Η απουσία ενός προϊόντος από τη λίστα των καλύτερων δεν σημαίνει απαραίτητα ότι παραβιάζει κάποιο νομοθετικό όριο ή ότι είναι ακατάλληλο για κατανάλωση. 

Τι λέει η βιομηχανία γατοτροφών;

Το Pet Food Institute, που εκπροσωπεί κατασκευαστές τροφών για κατοικίδια στις ΗΠΑ, απάντησε ότι οι εταιρείες εφαρμόζουν συστήματα ελέγχου πρώτων υλών, αξιολόγησης προμηθευτών, εργαστηριακών δοκιμών και ιχνηλασιμότητας.

Στις ΗΠΑ, η FDA επιβλέπει τις τροφές κατοικίδιων και απαιτεί να παράγονται υπό υγιεινές συνθήκες, να μην περιέχουν επιβλαβείς ουσίες και να φέρουν ακριβή επισήμανση. 

Η ύπαρξη ελέγχων όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να σταματήσει η ανεξάρτητη έρευνα.

Αντίθετα, τέτοιες αναλύσεις μπορούν να οδηγήσουν σε μεγαλύτερη διαφάνεια και αυστηρότερο έλεγχο των πρώτων υλών.

Τι μπορεί να κάνει πρακτικά ένας άνθρωπος που έχει γάτα;

Δεν χρειάζεται πανικός.

Ούτε να πετάξουμε σήμερα την τροφή που τρώει το ζώο μας.

Μερικές λογικές κινήσεις είναι αρκετές:

Μην βασίζεστε μόνο στην μπροστινή ετικέτα

Διαβάστε ολόκληρη τη σύνθεση και όχι μόνο το «σολομός», «κοτόπουλο» ή «τόνος» που αναγράφεται με μεγάλα γράμματα στη συσκευασία.

Η ποικιλία μπορεί να έχει νόημα

Για μια υγιή γάτα που δεν χρειάζεται ειδική κτηνιατρική δίαιτα, η εναλλαγή μεταξύ πλήρων και ισορροπημένων τροφών με διαφορετικές πηγές πρωτεΐνης μπορεί να μειώνει την εξάρτηση από μία μόνο πρώτη ύλη.

Δεν χρειάζεται όμως να αλλάζουμε τροφή κάθε δύο ημέρες.

Οι αλλαγές καλό είναι να γίνονται σταδιακά ώστε να αποφεύγονται γαστρεντερικές διαταραχές.

Μην αποκλείσετε το ψάρι από φόβο

Τα αποτελέσματα δεν λένε ότι κάθε ψαροτροφή έχει επικίνδυνα επίπεδα υδραργύρου.

Λένε ότι ως ομάδα οι ψαροτροφές παρουσίασαν υψηλότερες συγκεντρώσεις.

Υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στα δύο.

Επιλέξτε εταιρείες που δείχνουν διαφάνεια

Ένας κατασκευαστής που μπορεί να εξηγήσει:

• πού παράγει την τροφή,
• πώς ελέγχει τις πρώτες ύλες,
• τι εργαστηριακούς ελέγχους κάνει,
• πώς παρακολουθεί τις παρτίδες,

μας δίνει περισσότερες πληροφορίες από μια ωραία συσκευασία με μια φωτογραφία φιλέτου σολομού.

Μην αλλάζετε μόνοι σας θεραπευτικές δίαιτες

Αν μια γάτα τρώει ειδική τροφή για νεφρική νόσο, ουρολογικό πρόβλημα, διαβήτη, αλλεργία ή άλλη πάθηση, δεν αλλάζουμε δίαιτα επειδή διαβάσαμε μια έρευνα στο διαδίκτυο.

Η συγκεκριμένη διατροφική ανάγκη μπορεί να είναι πολύ σημαντικότερη από μια θεωρητική μείωση έκθεσης σε έναν ρύπο.

Σε αυτή την περίπτωση συζητάμε με τον κτηνίατρο.

Το σημαντικότερο ερώτημα ίσως είναι η διαφάνεια

Η συγκεκριμένη έρευνα δεν αποδεικνύει ότι οι γατοτροφές είναι επικίνδυνες.

Αποδεικνύει όμως κάτι άλλο:

ότι οι τροφές του εμπορίου μπορούν να διαφέρουν σημαντικά μεταξύ τους ως προς τους περιβαλλοντικούς ρύπους που περιέχουν.

Και αυτό είναι πληροφορία που δικαιούται να γνωρίζει ο καταναλωτής.

Όταν μια γάτα τρώει την ίδια τροφή κάθε μέρα επί χρόνια, ίσως δεν αρκεί να γνωρίζουμε μόνο:

πόση πρωτεΐνη έχει, πόσο λίπος έχει και αν είναι «premium».

Θα ήταν χρήσιμο να γνωρίζουμε και:

πού προέρχονται οι πρώτες ύλες;

Ελέγχονται για βαρέα μέταλλα;

Πόσο συχνά;

Τι γίνεται όταν εντοπιστούν αυξημένες συγκεντρώσεις;

Υπάρχουν αποτελέσματα που μπορεί να δει ο καταναλωτής;

Γιατί η πραγματική ποιότητα δεν βρίσκεται πάντα στην πιο όμορφη συσκευασία.

Βρίσκεται και σε όλα εκείνα που δεν μπορούμε να δούμε με γυμνό μάτι.

Δεν χρειάζεται φόβος, χρειάζεται καλύτερη ενημέρωση

Για όσους αγαπάμε τις γάτες μας, μια είδηση για μόλυβδο ή υδράργυρο στην τροφή τους φυσικά προκαλεί ανησυχία.

Όμως η σωστή αντίδραση δεν είναι ο πανικός.

Είναι η απαίτηση για περισσότερη έρευνα, περισσότερους ανεξάρτητους ελέγχους και μεγαλύτερη διαφάνεια από τη βιομηχανία τροφών κατοικίδιων.

Οι γάτες μας δεν μπορούν να διαβάσουν μια ετικέτα.

Δεν μπορούν να επιλέξουν άλλη μάρκα.

Δεν μπορούν να ρωτήσουν από πού προέρχεται το ψάρι που υπάρχει μέσα στην κονσέρβα τους.

Αυτή την επιλογή την κάνουμε εμείς γι’ αυτές.

Και όσο περισσότερα γνωρίζουμε για το τι πραγματικά βρίσκεται μέσα στο μπολ τους, τόσο καλύτερες αποφάσεις μπορούμε να πάρουμε.