Κάθε καλοκαίρι, μαζί με τις υψηλές θερμοκρασίες και τα κουνούπια, επιστρέφει στην επικαιρότητα και ο ιός του Δυτικού Νείλου. Η ονομασία του συχνά δημιουργεί την εντύπωση ότι υπάρχει ένα ιδιαίτερο, εξωτικό «κουνούπι του Νείλου» που έχει φτάσει στην Ελλάδα.
Η πραγματικότητα είναι διαφορετική και ίσως πιο ενδιαφέρουσα: ο ιός μεταδίδεται κυρίως από κοινά κουνούπια του γένους Culex, είδη που υπάρχουν εδώ και χρόνια και στη χώρα μας. Τα πτηνά αποτελούν τη βασική φυσική «δεξαμενή» του ιού. Ένα κουνούπι μπορεί να μολυνθεί όταν τραφεί από μολυσμένο πτηνό και στη συνέχεια να μεταδώσει τον ιό στον άνθρωπο ή σε άλλα θηλαστικά.
Γιατί ονομάζεται ιός του Δυτικού Νείλου;
Το όνομα δεν προέρχεται από κάποιο συγκεκριμένο είδος κουνουπιού. Ο ιός αναγνωρίστηκε για πρώτη φορά το 1937 στην περιοχή του Δυτικού Νείλου στην Ουγκάντα, από όπου πήρε και την ονομασία του.
Σήμερα κυκλοφορεί σε πολλές περιοχές του κόσμου. Στην Ελλάδα καταγράφονται περιστατικά σχεδόν κάθε χρόνο από το 2010 και μετά, κυρίως κατά τους καλοκαιρινούς και φθινοπωρινούς μήνες. Ο ΕΟΔΥ θεωρεί πλέον αναμενόμενη την επανεμφάνισή του στις περιόδους κυκλοφορίας των κουνουπιών.
Μάλιστα, το καλοκαίρι του 2026 ο ΕΟΔΥ έκανε λόγο για ιδιαίτερα έντονη κυκλοφορία του ιού σε συγκεκριμένες περιοχές της χώρας, ενώ συνέχιζε την εβδομαδιαία επιδημιολογική επιτήρηση και τον Σεπτέμβριο.
Τι συμβαίνει αν μολυνθεί ένας άνθρωπος;
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο είναι ότι οι περισσότεροι άνθρωποι που μολύνονται δεν το αντιλαμβάνονται ποτέ.
Περίπου το 80% των μολυσμένων ανθρώπων δεν εμφανίζει κανένα σύμπτωμα. Περίπου το 20% μπορεί να παρουσιάσει ήπια νόσο με πυρετό, πονοκέφαλο, κόπωση, μυϊκούς ή αρθρικούς πόνους και, σε ορισμένες περιπτώσεις, γαστρεντερικά συμπτώματα ή εξάνθημα. Λιγότερο από το 1% των ανθρώπων που μολύνονται εμφανίζει σοβαρή νόσο που επηρεάζει το κεντρικό νευρικό σύστημα, όπως εγκεφαλίτιδα ή μηνιγγίτιδα.
Ο κίνδυνος σοβαρής νόσου αυξάνεται ιδιαίτερα στις μεγαλύτερες ηλικίες, καθώς και σε ανθρώπους με ανοσοκαταστολή ή χρόνια υποκείμενα νοσήματα. Τα συμπτώματα συνήθως εμφανίζονται 2 έως 14 ημέρες μετά το τσίμπημα μολυσμένου κουνουπιού.
Δεν μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο
Ο συνηθισμένος τρόπος μετάδοσης είναι το τσίμπημα μολυσμένου κουνουπιού. Ένας άνθρωπος που έχει μολυνθεί δεν μεταδίδει τον ιό στους γύρω του με την καθημερινή επαφή, το άγγιγμα ή το φιλί. Έχουν καταγραφεί σπάνιοι διαφορετικοί τρόποι μετάδοσης, όπως μέσω μεταγγίσεων ή μεταμοσχεύσεων, αλλά αποτελούν εξαιρέσεις.
Η πιο αποτελεσματική προστασία αρχίζει γύρω από το σπίτι
Για τον άνθρωπο δεν υπάρχει σήμερα διαθέσιμο εμβόλιο κατά του ιού του Δυτικού Νείλου, γι’ αυτό η πρόληψη βασίζεται κυρίως στην αποφυγή των τσιμπημάτων και στη μείωση των σημείων όπου αναπαράγονται τα κουνούπια.
Και εδώ βρίσκεται κάτι που συχνά υποτιμούμε: δεν χρειάζεται μια λίμνη για να γεννηθούν κουνούπια. Ακόμη και μικρές ποσότητες στάσιμου νερού σε πιατάκια γλαστρών, κουβάδες, ποτίστρες, δοχεία ή ξεχασμένα αντικείμενα στην αυλή μπορούν να δημιουργήσουν κατάλληλες εστίες αναπαραγωγής.
Ο ΕΟΔΥ συστήνει εγκεκριμένα εντομοαπωθητικά, σήτες και κουνουπιέρες, κατάλληλα ρούχα όταν υπάρχει μεγάλη δραστηριότητα κουνουπιών και, κυρίως, συστηματική απομάκρυνση του στάσιμου νερού από αυλές, μπαλκόνια, κήπους και οικόπεδα. Το νερό σε δοχεία που πρέπει να παραμένουν σε χρήση χρειάζεται να ανανεώνεται τακτικά.
Ένας μικρός οργανισμός μέσα σε έναν πολύ μεγαλύτερο φυσικό κύκλο
Η ιστορία του ιού του Δυτικού Νείλου δείχνει πόσο στενά συνδέονται άνθρωποι, ζώα και περιβάλλον. Ο κύκλος αρχίζει κυρίως στα πτηνά, περνά στα κουνούπια και σε ορισμένες περιπτώσεις φτάνει στον άνθρωπο.
Δεν χρειάζεται πανικός απέναντι σε κάθε κουνούπι. Χρειάζεται όμως ενημέρωση και πρόληψη. Μερικές απλές κινήσεις στο σπίτι και στον κήπο μπορούν να μειώσουν σημαντικά τις πιθανότητες τσιμπήματος και ταυτόχρονα να περιορίσουν τις μικρές εστίες όπου τα κουνούπια πολλαπλασιάζονται.
